Friday, October 31, 2025

पुस्तक क्र १५३ सारं काही मुलांसाठी

 




वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १ ५३

पुस्तकाचे नाव - सारं काही मुलांसाठी

लेखकाचे नाव - शोभा भागवत

प्रकाशन व आवृत्ती- साकेत प्रकाशन छ संभाजीनगर

पृष्ठे संख्या– २१५

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ २५०

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१ ५३ |पुस्तक परिचय

 "सारं काही मुलांसाठी!" लेखिका शोभा भागवत

लेखिका शोभा भागवत या मराठी साहित्यातील एक अत्यंत संवेदनशील आणि समाजमनाशी संवाद साधणाऱ्या लेखिका आहेत. त्यांची लेखनशैली नेहमीच साधी, सरळ आणि मनाला भिडणारी असते. मुलांचं बालपण, त्यांच्या भोवतालचं वातावरण, आणि त्यांना घडविण्यातील पालक, शिक्षक आणि समाज यांची भूमिका यांबाबत त्यांचे लेख नेहमीच विचारप्रवर्तक राहिले आहेत.

“ सारं काही मुलांसाठी!” हे पुस्तक म्हणजे त्यांच्या त्या संवेदनशील विचारांचे जिवंत चित्र आहे. शीर्षकापासूनच या पुस्तकाचा आशय समजतो — हे केवळ पालकत्वाविषयीचं पुस्तक नाही, तर ‘पालकत्व ही एक कला आहे, जबाबदारी नव्हे’ असा उद्बोधक संदेश देणारं मार्गदर्शक ग्रंथ आहे.

या पुस्तकात लेखिकेने समृद्ध भावी पिढी घडविण्याच्या सहज आणि सोप्या गोष्टी मांडल्या आहेत. हे सल्ले शिकवणीसारखे वाटत नाहीत, तर अनुभवातून आलेल्या प्रेमळ सूचनांप्रमाणे आहेत. लेखिका सांगतात की मुलांना शिकवण्यापेक्षा त्यांना जगू द्यावं, खेळू द्यावं आणि अनुभव घेऊ द्यावं, हाच खरा शिक्षणाचा पाया आहे.

पालकांना शहाणपण देगा देवा!

पालकत्वाला भार किंवा बंधन म्हणून न पाहता ती एक सर्जनशील प्रक्रिया आहे असं लेखिका स्पष्ट करतात. मुलांना फक्त वाढवायचं नसतं, तर त्यांच्यातलं माणूसपण जोपासायचं असतं.

सगळी मुलं आपली आहेत

प्रत्येक मूल समाजाचं आहे. त्यांचं संगोपन फक्त आईवडिलांची जबाबदारी नसून, शिक्षक, शेजारी आणि समाजाचीही आहे, हा व्यापक दृष्टिकोन लेखिकेने दिला आहे.

मुलं खेळतात, जग मोठं करतात

खेळ हे केवळ करमणुकीचं साधन नसून, जीवनशिक्षणाचं माध्यम आहे. खेळातूनच मुलं स्पर्धा, हार-जीत, समजूत आणि सहकार शिकतात.

घराला पर्याय नाही

आजच्या धकाधकीच्या जीवनात, पालक नोकरीत व्यस्त असतात. तरीही लेखिका सांगतात की घरातील वातावरण आणि पालकांचा वेळ याला कोणताही पर्याय नाही.

क्वॉलिटी टाइम

मुलांबरोबर घालवलेला वेळ किती आहे हे महत्त्वाचं नाही, तो किती मनापासून घालवला जातो हे महत्त्वाचं आहे.

मुलांचा सन्मान जपणं

मुलांना आदेश देण्याऐवजी त्यांच्याशी संवाद साधणं, त्यांचं मत ऐकणं — हाच पालकत्वाचा खरा पाया आहे.

नात्याचं सर्व्हिसिंग

नातेसंबंध टिकवण्यासाठी सातत्याने प्रयत्न करावे लागतात. लेखिका हे अत्यंत सुंदर रूपकातून सांगतात — जसं यंत्रांची सेवा करावी लागते, तसं नात्यांचं ‘सर्व्हिसिंग’ही आवश्यक असतं.

बालभवन, कुमारवाहिनी, सहल प्रत्येक तासाची, प्रत्येकाच्या आतलं फुलपाखरू

या भागांत लेखिका मुलांच्या मनोविश्वात प्रवेश करतात. त्यांच्या कल्पनाशक्तीचा, ऊर्जा आणि निरागसतेचा उत्सव साजरा करतात.

हिंसक वृत्तीला जबाबदार कोण?

मुलांच्या वाढीतील ताण, पालकांची आक्रमकता, सामाजिक दबाव यामुळे निर्माण होणाऱ्या हिंसक वृत्तीचा वेध घेतला आहे. लेखिका सांगतात की या समस्येवर उपाय म्हणजे प्रेम, संवाद आणि संयम.

नातं मायलेकीचं आणि आईचं पत्र

या शेवटच्या भागांत लेखिका भावनिक उत्कर्ष बिंदू गाठतात.

“आईचं पत्र” हा भाग अतिशय हृदयस्पर्शी आहे. एका आईने आपल्या मुलीबद्दल सर्व माहिती समोरच्या व्यक्तीला दिली आहे, आणि त्याच वेळी त्या व्यक्तीला सांगितलं आहे की “तुमच्या मुलीबद्दलही लिहा, मोकळेपणे बोला” — या ओळींतून आईचं मन, तिची काळजी आणि तिचं निःस्वार्थ प्रेम उमटतं.

हे पुस्तक पालक, शिक्षक, आणि बालसंवर्धनाशी निगडित प्रत्येक व्यक्तीला वाचायलाच हवं असं आहे.

लेखिका सांगतात —

“मुलांना शिकवण्यापेक्षा त्यांना ऐका, कारण ऐकणं हेच खरं शिक्षण आहे.”

शोभा भागवत यांच्या लेखनात सौम्यता, अनुभवसिद्धता आणि मातृत्वाची ऊब आहे. त्या आधुनिक काळातील पालकांना आरसा दाखवतात, पण दोषारोप न करता मार्ग दाखवतात .

“पालकांना शहाणपण दे ग देवा!” हे पुस्तक म्हणजे संवेदनशील, समजूतदार आणि आनंदी पालकत्वाचा मार्गदर्शक नकाशा आहे.

या पुस्तकातील प्रत्येक प्रकरण आपल्याला विचार करायला भाग पाडतं आणि मनाला स्पर्श करतं. पुढच्या पिढीसाठी चांगलं समाजमन घडवायचं असेल तर प्रत्येक पालकाने हे पुस्तक वाचायलाच हवं.

धन्यवाद .

☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾        

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा

Tuesday, October 28, 2025

१५ २ राजर्षी शाहू महाराज


 वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १ ५ २

पुस्तकाचे नाव - राजर्षी शाहू महाराज

लेखकाचे नाव - संपादक डॉ. जयसिंगराव पवार

प्रकाशन व आवृत्ती- महाराष्ट्र राज्य पाठयपुस्तक निर्मिती व अभ्यासक्रम संशोधन मंडळ पुणे

पृष्ठे संख्या– २२४

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ अमूल्य

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१ ५ २ |पुस्तक परिचय

 “राजर्षी शाहू छत्रपती स्मृती ग्रंथ”

प्रमुख संपादक : डॉ. जयसिंगराव पवार

प्रकाशक : महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक निर्मिती व अभ्यासक्रम संशोधन मंडळ, पुणे

प्रकाशन निमित्त : राजर्षी शाहू छत्रपती स्मृती शताब्दी

राजर्षी शाहू छत्रपती स्मृती ग्रंथ प्रमुख संपादक डॉक्टर जयसिंगराव पवार महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक निर्मिती व अभ्यासक्रम संशोधन मंडळ पुणे यांनी हे पुस्तक राजश्री शाहू छत्रपती स्मृती शताब्दीच्या निमित्ताने प्रकाशित केलेले आहे गेल्यावर्षी महाराष्ट्र शासनाचा क्रांतीज्योती सावित्रीमाई राज्य शिक्षक गौरव पुरस्कार मला प्राप्त झाला त्यावेळेस हे पुस्तक भेट म्हणून मिळाले. खूप अनमोल नजराणा एक आदर्श व्यक्तिमत्व जे शब्दातून रेखाटले आहे ते भेट स्वरूप प्राप्त झाले .

“राजर्षी शाहू छत्रपती स्मृती ग्रंथ” हे पुस्तक म्हणजे केवळ इतिहासाचा दस्तऐवज नाही, तर सामाजिक परिवर्तनाचा सजीव शिलालेख आहे. कोल्हापूर संस्थानचे प्रजाहीतवादी, समाजसुधारक आणि आधुनिक विचारांचे प्रतीक असणारे राजर्षी शाहू महाराज यांचे व्यक्तिमत्व या ग्रंथातून उजळून निघते.

शाहू महाराजांच्या शताब्दी वर्षानिमित्ताने महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक निर्मिती व अभ्यासक्रम संशोधन मंडळ, पुणे यांनी प्रकाशित केलेला हा ग्रंथ म्हणजे महाराजांच्या बहुआयामी कार्याचा, विचारांचा आणि योगदानाचा विस्तृत पट आहे.


✴️ ग्रंथाची रचना आणि वैशिष्ट्ये

या ग्रंथाचे प्रमुख संपादन डॉ. जयसिंगराव पवार यांनी केले असून, महाराष्ट्रातील तसेच देशातील प्रतिष्ठित विचारवंत, इतिहासकार, समाजसुधारक आणि साहित्यिकांनी शाहू महाराजांविषयी आपली मते व लेख यामध्ये मांडले आहेत.

या ग्रंथातील प्रत्येक लेख हा शाहू महाराजांच्या कार्याच्या एखाद्या विशिष्ट अंगावर प्रकाश टाकतो — सामाजिक न्याय, शिक्षण, धर्म, अर्थनीती, प्रजासत्ताक मूल्ये आणि राजकीय दृष्टी या सर्व क्षेत्रांमध्ये त्यांनी केलेल्या कामाचे सखोल विश्लेषण करतो.


✴️ पुस्तकातील मान्यवरांचे लेख

या ग्रंथाची अनुक्रमणिका हीच एक ऐतिहासिक दस्तऐवज आहे.

लंडनचे सर एस. एम. फ्रेझर यांनी “हिज हायनेस सर शाहू छत्रपती महाराजा — एक लोकोत्तर पुरुष” हा लेख लिहून, आंतरराष्ट्रीय पातळीवर शाहू महाराजांच्या कार्याचा गौरव केला आहे.

ना. भास्करराव जाधव, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, कर्मवीर भाऊराव पाटील, महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे, प्रबोधनकार ठाकरे, धनंजय कीर, वि. स. खांडेकर, वि. वा. शिरवाडकर (कुसुमाग्रज), पु. ल. देशपांडे, अरुण साधू, कॉम्रेड गोविंद पानसरे, खा. शरद पवार यांसारख्या नामवंतांनी लेखन करून शाहू महाराजांच्या विविध गुणांचा आणि त्यांच्या कार्याच्या व्याप्तीचा अभ्यासपूर्ण मागोवा घेतला आहे.

या लेखांमधून शाहू महाराजांचे वेगवेगळे पैलू उलगडले जातात –



डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या “राजर्षी शाहू महाराज आणि विरोधकांची काकगर्जना” या लेखातून समाजसुधारकतेच्या संघर्षमय प्रवासाचे दर्शन होते.



कर्मवीर भाऊराव पाटील यांनी “मी शाहू महाराजांपासून काय मिळविले?” या लेखात शाहू महाराजांच्या प्रभावातून शिक्षणसेवेची प्रेरणा कशी मिळाली हे मांडले आहे.



महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे यांनी “शाहू छत्रपतींच्या मनाचा उत्क्रमणशील विकास” या लेखातून महाराजांच्या बौद्धिक आणि नैतिक परिपक्वतेचा अभ्यास केला आहे.



प्रबोधनकार ठाकरे यांचा “सर्चलाईट विझला!” हा लेख शाहू महाराजांच्या निधनानंतरच्या शोकभावनांना आणि समाजाच्या भावनिक नात्यांना उजाळा देतो.



वि. वा. शिरवाडकर (कुसुमाग्रज) यांनी “राजर्षी शाहू महाराज : राजवाड्यात राहणारा लोकनेता” या लेखातून शाहूंच्या लोकाभिमुखतेचे भावपूर्ण चित्रण केले आहे.




✴️ सामाजिक आणि ऐतिहासिक दृष्टिकोन

या ग्रंथातील लेखांमधून दिसते की शाहू महाराज हे केवळ राजे नव्हते, तर एक “जनतेचे राजा”, “समाजक्रांतीचे शिल्पकार” आणि “शिक्षणाचे जनक” होते.

त्यांनी अस्पृश्यता निर्मूलन, महिलांचे शिक्षण, शेतकरी कल्याण, कर्मचाऱ्यांचे अधिकार, धर्मस्वातंत्र्य आणि सामाजिक न्याय या विषयांवर जी धाडसी पावले उचलली ती त्यांच्या दूरदृष्टीचे द्योतक आहेत.

कॉम्रेड गोविंद पानसरे यांनी “राजर्षी शाहू : आर्थिक धोरण आणि विचार” या लेखात शाहू महाराजांच्या अर्थकारणावर आणि प्रजाहितवादी धोरणांवर विचार मांडले आहेत.

खा. शरद पवार यांनी “राजर्षी शाहू छत्रपती : महान समाजपरिवर्तनवादी” या लेखातून आधुनिक काळातील शाहूंच्या विचारांची उपयुक्तता अधोरेखित केली आहे.

प्राचार्य एन. डी. पाटील यांनी शाहू महाराजांना “इतिहासाला कलाटणी देणारा महापुरुष” असे संबोधले आहे.


✴️ परिशिष्टे आणि दस्तऐवज

ग्रंथाच्या शेवटी दोन महत्त्वाची परिशिष्टे दिली आहेत :



राजर्षी शाहू छत्रपतींच्या कारकिर्दीतील काही महत्त्वाचे इंग्रजी दस्तऐवज — यामध्ये त्यांच्या शासनकालातील निर्णय, पत्रव्यवहार आणि धोरणांचा ऐतिहासिक संदर्भ मिळतो.



राजर्षी शाहू छत्रपतींची छायाचित्रे — त्यांच्या जीवनातील विविध टप्प्यांचे दृश्यदर्शन करणारी छायाचित्रे पुस्तकाला अधिक जिवंत बनवतात.




✴️ वैयक्तिक अनुभव

हा ग्रंथ तुम्हाला क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले राज्य शिक्षक गौरव पुरस्कार प्राप्त होताना भेटस्वरूप मिळाला — हे केवळ एक पुस्तक नाही, तर एक अमूल्य प्रेरणास्रोत ठरतो.

शब्दांच्या माध्यमातून घडवलेले शाहू महाराजांचे हे व्यक्तिमत्व म्हणजे समाजसेवा, शिक्षण आणि मानवतेच्या वाटेवर चालणाऱ्यांसाठी दीपस्तंभ आहे.


✴️ निष्कर्ष

“राजर्षी शाहू छत्रपती स्मृती ग्रंथ” हे एक विचारांचे विश्वकोश आहे.

यात इतिहास, समाजशास्त्र, शिक्षण, अर्थकारण, धर्मसुधारणा, आणि मानवतावादी मूल्ये या सर्वांचा समन्वय दिसतो.

शाहू महाराजांचे कार्य आणि विचार केवळ त्यांच्या काळापुरते मर्यादित नव्हते, तर आजच्या सामाजिक रचनेलाही दिशा देणारे आहेत.

हा ग्रंथ वाचकाला “राजर्षी” या उपाधीमागील खरी अर्थपूर्णता समजावतो —

एक राजा जो केवळ सत्ताधीश नव्हता, तर जनतेच्या हक्कांचा प्रहरी आणि समाजाच्या परिवर्तनाचा दीपस्तंभ होता.

धन्यवाद .

☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾

          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा

Monday, October 27, 2025

पुस्तक क्र . १५१ एकोणनव्वद कवितांचा संग्रह


 

वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १५१

पुस्तकाचे नाव - ८९कवितांचा संग्रह

लेखकाचे नाव - संपादन राजन लाखे

प्रकाशन व आवृत्ती- डॉ.डी . . पाटील अभिमत विद्यापीठ संत तुकाराम नगर पिंपरी पुणे

पृष्ठे संख्या– १११

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ अमूल्य

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१५१|पुस्तक परिचय

पुस्तक परीक्षण

पुस्तकाचे नाव: एकोणनव्वद कवितांचा संग्रह

संपादक: राजन लाखे

प्रकाशन प्रसंग: ८९ वे अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन, पिंपरी-चिंचवड (२०१६)

आयोजक: डॉ. डी. वाय. पाटील अभिमत विद्यापीठ, पिंपरी, पुणे

स्वागताध्यक्ष: मा. डॉ. पी. डी. पाटील

99 अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनसाताऱ्यात होत असताना हे पुस्तक माझ्या हाती पडले आणि मला खूप आनंद झाला . या सातारच्या संमेलनातील कवी कट्ट्यात मी सदस्य म्हणून काम करत आहे .शब्द सरस्वतीची सेवा करण्याची संधी मला मिळतेय हेच माझे भाग्य .त्यानिमित्ताने या पुस्तकाविषयी माझं मत .मराठी भाषेचा आणि साहित्याचा उत्सव मानले जाणारे अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन म्हणजे मराठी संस्कृतीचे, विचारांचे आणि अभिव्यक्तीचे अप्रतिम व्यासपीठ. या संमेलनातील ‘कवीकट्टा’ हा विभाग नेहमीच नव्या-जुन्या कविंच्या काव्यप्रतिभेला दिशा देणारा ठरतो. २०१६ मध्ये पिंपरी-चिंचवड येथे झालेल्या ८९ व्या संमेलनातील या कवीकट्ट्यावर सादर झालेल्या कवितांचा निवडक संग्रह म्हणजेच “एकोणनव्वद कवितांचा संग्रह”.

या काव्यसंग्रहाचे संपादन प्रगल्भ कवी आणि संपादक राजन लाखे यांनी केले आहे. एकूण ८९ कविता या संग्रहात आहेत — आणि त्या केवळ आकड्यापुरत्या नाहीत; तर समाज, संस्कृती, मानवी भावना, संघर्ष आणि वास्तव यांचे ८९ आरसेच म्हणावेत.

🌾 विषयवैविध्य आणि आशयगर्भता

या कवितांमध्ये ग्रामीण जीवनापासून शहरी अस्तित्वापर्यंत, श्रमजीवी माणसापासून संवेदनशील कवीमनापर्यंत सर्वांचा श्वास दडलेला आहे.

“कामगार बाप”, “पेरणी”, “ऊस तोडी ते” या कविता शेतकरी आणि कामगारवर्गाच्या कष्टमय आयुष्याची कहाणी सांगतात.

“आई”, “नवरा माझा निवडून आला”, “वंशवृद्धी” या कवितांमधून स्त्रीमनातील भावविश्व, तिचे स्वप्न आणि समाजातील भूमिका सुंदरपणे उलगडली आहे.

“चल दोस्त तुला विदर्भ दाखवतो”, “आदिवासी व्यथा” या कवितांमधून विदर्भातील, आदिवासी समाजातील वेदना आणि उपेक्षित वास्तवाचे मार्मिक चित्र दिसते.

“देव नाही आमचं विचारच बाटला”, “माणसाच्या सोयीचा देव” या कवितांतून धार्मिक दांभिकतेवर ताशेरे ओढले जातात आणि मानवतेचा खरा देव शोधण्याचा प्रयत्न केला जातो.

“उदास चंद्र”, “आसवांचा सडा”, “तू नसताना” या कविता वैयक्तिक वेदना, विरह आणि आत्मसंवादाचे भावस्पर्शी दर्शन घडवतात.

🕊️ भाषा आणि शैली

या संग्रहातील कवितांची भाषा सहज, बोली आणि हृदयस्पर्शी आहे. काही कविता ग्रामीण भाषाशैलीत तर काही शहरी भावविश्वाशी निगडित आधुनिक शब्दसंपदेत लिहिल्या आहेत.

राजन लाखे यांच्या संपादनामुळे प्रत्येक कवितेला तिचा स्वतंत्र आवाज आणि अर्थ प्राप्त झाला आहे. कोणत्याही कवीचा सूर दुसऱ्यावर छाया करत नाही, हीच या संग्रहाची ताकद आहे.

🌺 मराठी साहित्य संमेलनाची परंपरा

या संग्रहाचे महत्त्व केवळ काव्यगुणांमुळे नाही, तर ते ८९ व्या मराठी साहित्य संमेलनाच्या कवीकट्ट्याचे जिवंत दस्तऐवज असल्यामुळेही आहे. या कवितांमधून त्या काळातील समाजाची दिशा, मराठी मनाची वेदना आणि आशा यांचे प्रतिबिंब दिसते.

✨ निष्कर्ष

“एकोणनव्वद कवितांचा संग्रह” हे पुस्तक म्हणजे आधुनिक मराठी काव्यविश्वाचे एक सजीव चित्रपट आहे. येथे प्रत्येक कविता एक स्वतंत्र स्वर आहे, पण सगळ्यांचा एकत्र सूर — समाज, निसर्ग, स्त्री, माणूस आणि मानवता यांचा संगम आहे.

हा संग्रह केवळ वाचकाला विचार करायला लावतो असे नाही, तर कवींच्या संवेदनशील मनाशी वाचकाचा संवादही घडवतो.

धन्यवाद .

☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा

Sunday, October 26, 2025

पुस्तक क्र. १५० आयुष्याचे धडे गिरवताना


 वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १५०

पुस्तकाचे नाव - आयुष्याचे धडे गिरवताना

लेखकाचे नाव - सुधा मूर्ती

प्रकाशन व आवृत्ती- मेहता पब्लिशिंग हाऊस पुणे

पृष्ठे संख्या– १५६

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ २००

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१५०|पुस्तक परिचय

“आयुष्याचे धडे गिरवताना”  

लेखिका: सुधा मूर्ती

अनुवाद: मराठी अनुवादित आवृत्ती लीना सोहोनी

सुधा मूर्ती या भारतीय साहित्यविश्वातील एक संवेदनशील आणि व्यावहारिक लेखिका आहेत. त्यांची लेखनशैली अत्यंत साधी, थेट आणि माणसाच्या अंतःकरणाला भिडणारी आहे. “आयुष्याचे धडे गिरवताना” या कथासंग्रहात त्यांनी स्वतःच्या आयुष्यातील अनुभव, समाजातील घडामोडी, माणसांमधले नाते, करुणा, प्रामाणिकपणा, शिक्षणाचे महत्त्व आणि साधेपणाचे सौंदर्य या सर्व गोष्टींवर विचारमंथन केलं आहे.

या पुस्तकात एकूण 23 कथा आहेत. प्रत्येक कथा ही एका छोट्या प्रसंगातून मोठा जीवनधडा शिकवते. काही कथा हास्यजनक, काही भावनिक तर काही आपल्याला स्वतःकडे आरसा दाखवणाऱ्या आहेत.

लेखिका एका शिक्षक, समाजसेविका आणि आई म्हणून जीवनात अनुभवलेली सत्य प्रसंग आपल्यासमोर मांडतात. त्यामुळे या कथा काल्पनिक नसून जीवनाच्या प्रत्यक्ष शिकवणी आहेत. त्यांच्या लेखनातून “माणूस चांगला असेल तर जगही सुंदर आहे” असा सकारात्मक संदेश मिळतो.

या कथांमधून सुधा मूर्ती यांनी आयुष्याच्या विविध पैलूंना—संवेदना, संस्कार, नाती, समाजसेवा, आणि मानवी मूल्ये खूप साध्या पण हृदयस्पर्शी पद्धतीने मांडले आहे.

१. बाँबे टू बंगळुरू

२. रहमानची अव्वा

३. गंगेचा घाट

४. उपवास

५. बदलता भारत

६. गुणसूत्रे

७. मृतांसाठी मदतीचा हात

८. तीन जलाशय

९. नो मॅन्स गार्डन

१०. चिकटगुंडा

११. प्रश्न, प्रश्न, प्रश्न!

१२. त्याग

१३. मदत

१४. भुताबरोबर वाटणी

१५. हसं

१६. दुःखी यश

१७. श्राद्ध

१८. आळशी पोर्टाडो

१९. अंकल सॅम

२०. आयुष्याचे धडे

२१. तुम्ही मला विचारायला हवं होतं

२२. सव्हायव्हल इन्स्टिंक्ट

२३. तुम्हाला आठवतं?


या प्रत्येक कथेतून एक जीवनमूल्य किंवा धडा समोर येतो — कधी करुणा, कधी जबाबदारी, तर कधी विनम्रता.

यातील त्याग ही कथा मला विशेष आवडली .

भागीरथी नावाची एक मुलगी जी आपल्या गावासाठी पाणी लागावे म्हणून तळ्यात स्वतःच्या आहुती देते .आपल्या पती सीमेवर रक्षणासाठी गेलेला असताना आपणही आपल्या गावासाठी काहीतरी करू शकतो ही विचारधाराच तिची खूप मोठी आहे आणि खरोखर तिच्या बलिदानामुळे त्या गावातील तयाला पाणी लागते आणि तिचा पतीही आपल्या पत्नीच्या विरोधात त्या तळ्यात आपला जीव देतो अजूनही त्या गावात ते तळ आहे याचे जिवंत उदाहरण सुधाताई आपल्या या कथेत देतात त्या काय असतो याचा सुंदर उदाहरण या कथेतून आपल्याला मिळते .

प्रश्न प्रश्न प्रश्न एक वेगळी कथा म्हणजे सत्य प्रसंग आपल्याला या पुस्तकातून वाचायला मिळतो तेथील कर्मचाऱ्यांना काहीतरी दिवाळी भेट देणार असतात पण तेथील मॅनेजर सुधाताईंना नेहमी प्रश्न विचारून भंडावून सोडतो . काय गिफ्ट देणार याविषयी त्याची आतुरता आणि त्याचे प्रश्न एवढे असतात की सुधाताई स्वतः वैतागून जातात .शेवटी सुधाताई त्यांना जे गिफ्ट द्यायचं असतं त्याच साडी दिसते आणि त्यातील एकही साडी शेवटी शिल्लक उरत नाही .प्रश्न हे काही शेवटी प्रश्नच राहतात .

या पुस्तकाला आयुष्याचे धडे फिरवताना खूप छान समर्पक नाव दिलेला आहे यात आयुष्याचे धडे गिरवताना हा एक वेगळा स्वतंत्र कथानक लिहिलेला आहे आणि त्यात एकूण आठ छोटे छोटे कथा लिहिलेले आहेत सगळे सुधाताईंची पुस्तक ही वाचण्यासारखी आहेत आणि याचे परीक्षण आपण काय करणार ना ? सारा समाज त्यांची पुस्तक वाचतो त्यांना ती आवडतात .अतिशय सुंदर एक से बढकर एक पुस्तके आहेत . आपल्याही संग्रहात अशी प्रेरणादायी व्यक्तिमत्वांची पुस्तक असलीच पाहिजेत .

आपल्याही आयुष्याचे धडे फिरवताना अशी प्रेरणादायी पुस्तके वाचले तर नक्कीच आपल्याही भविष्य उज्वल होईल यात शंका नाही .

धन्यवाद .

☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा

पुस्तक क्र. १४९ श्री समर्थ चरित्रातील गोष्टी

 


वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १ ४ ९

पुस्तकाचे नाव - श्री समर्थ चरित्रातील गोष्टी

लेखकाचे नाव - संपादक कै .ल . न . तथा तात्या कुलकर्णी

प्रकाशन व आवृत्ती- श्री .रामदास स्वामी संस्थान सज्जनगड सातारा

पृष्ठे संख्या– २२२

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ ८०

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१ ४ ९|पुस्तक परिचय


श्री समर्थ चरित्रातील गोष्टी

संपादक कै .ल . न . तथा तात्या कुलकर्णी

मराठी संत परंपरेतील समर्थ रामदास स्वामी हे एक विलक्षण व्यक्तिमत्त्व आहे. त्यांच्या जीवनातील प्रत्येक प्रसंग हा केवळ भक्तीसाठी नव्हे तर समाजप्रबोधनासाठी, नैतिकतेसाठी आणि मानवतेसाठी प्रेरणादायी ठरतो. ‘श्री समर्थ चरित्रातील गोष्टी’ हे पुस्तक म्हणजे समर्थ रामदास स्वामींच्या जीवनातील प्रसंग, त्यांच्या उपदेशांचे अनुभव आणि त्यांच्या शिष्यांशी झालेल्या संवादांचे जिवंत चित्रण आहे. हे पुस्तक वाचताना वाचकाला जणू त्या काळात नेऊन ठेवले जाते, जेव्हा समर्थ स्वामी महाराष्ट्रात धर्म, नीति, आणि स्वराज्य यांचा दीप प्रज्वलित करत होते.

या पुस्तकाचे संपादन के. ल. न. तथा तात्या कुलकर्णी यांनी केले असून, त्यांच्या शब्दांमध्ये समर्थांचे जीवन अतिशय सोप्या, समजण्याजोग्या आणि प्रेरणादायी गोष्टींमधून मांडले गेले आहे. प्रत्येक गोष्ट ही स्वतंत्र, लहान पण अर्थपूर्ण आहे. त्या गोष्टींमधून समर्थांच्या जीवनातील एखादा प्रसंग, त्यांची शिकवण, तसेच त्यांच्या जीवनतत्त्वज्ञानाची झलक वाचकास अनुभवायला मिळते.

या पुस्तकात एकूण ११७ भाग आहेत .सुरुवातीला रामदास स्वामी यांचे संपूर्ण वंश कुलर परंपरा दिलेली आहे त्यांची जन्म कुंडली त्याविषयी माहिती वंशपरंपरा आणि समर्थां संबंधित उपयुक्त माहिती दिलेली आहे .

संपूर्ण श्री समर्थांचा जीवन चरित्र या पुस्तकात विविध कथांच्या स्वरूपात दिल आहे .


🕉️ समर्थ रामदास स्वामींचे जीवनदर्शन

समर्थ रामदास स्वामी हे १७व्या शतकातील एक महान संत, योगी, समाजसुधारक आणि शिवकालीन राष्ट्रधर्माचे जागरण करणारे तेजस्वी व्यक्तिमत्व होते. त्यांनी रामनाम जपातून आणि आपल्या कर्तृत्वातून समाजात श्रद्धा, शौर्य आणि संयम यांची प्रेरणा दिली. त्यांच्या कार्याचा उद्देश होता “सद्गुणांची स्थापना, दुष्ट प्रवृत्तींचा नाश आणि समाजाचा उन्नतीमार्ग दाखविणे.”


या पुस्तकात त्यांच्या प्रवासातील अनेक घटना कथारूपात सादर केल्या आहेत — उदाहरणार्थ, त्यांनी गावोगावी फिरून लोकांना आळशीपणातून बाहेर काढले, परिश्रमाचे महत्व पटवून दिले, आणि सर्वसामान्य माणसाला धर्म, कर्तव्य आणि आत्मशक्ती यांचा अर्थ शिकविला.


🌿 गोष्टींचा आशय व संदेश

पुस्तकातील प्रत्येक गोष्ट ही केवळ कथा नसून ती जीवनाचा धडा आहे. उदाहरणार्थ, काही गोष्टींमध्ये समर्थांनी शिष्यांना सांगितलेले जीवनमार्ग —


कर्मयोग : “केवळ प्रार्थना करून नाही, तर कर्तव्य करूनच ईश्वरप्राप्ती होते.”


संयम व आत्मसंयम : “शरीरावर आणि मनावर नियंत्रण ठेवणे म्हणजेच खरे साधकत्व.”


समाजसेवा व लोककल्याण : “स्वतःसाठी नव्हे, तर इतरांसाठी जगण्यातच खरी साधना आहे.”


शौर्य व नीतिमत्ता : “धर्म म्हणजे फक्त पूजापाठ नव्हे, तर अन्यायाविरुद्ध उभे राहणे हाही धर्म आहे.”


अशा प्रकारच्या प्रसंगांनी पुस्तक वाचताना आपल्याला थेट स्वामींच्या काळात नेऊन ठेवते. प्रत्येक गोष्टीतून त्यांच्या विचारांची झळाळी जाणवते आणि वाचकाच्या मनात श्रद्धेचा अंकुर फुटतो.


📜 भाषाशैली आणि कथनपद्धती

या पुस्तकाची भाषा अत्यंत साधी, ओघवती आणि लोकाभिमुख आहे. लेखकाने कोणतेही तत्त्वज्ञान गुंतागुंतीच्या शब्दांत न सांगता, ते साध्या उदाहरणांद्वारे मांडले आहे. त्यामुळे लहान मुले, विद्यार्थी, शिक्षक आणि सामान्य वाचक सगळ्यांनाच या गोष्टी सहजपणे समजतात.

प्रत्येक गोष्टीत थोडक्यात संवाद, अनुभव आणि शेवटी एखादी शिकवण देण्यात आलेली आहे. त्यामुळे पुस्तक वाचताना कंटाळा येत नाही, उलट प्रत्येक पानावर काहीतरी नवीन विचार मिळतो.


🌞 संस्कारदायी मूल्ये

हे पुस्तक केवळ धार्मिक नाही, तर अत्यंत संस्कारदायी आणि जीवनमार्गदर्शक आहे. आजच्या आधुनिक काळात जिथे नैतिकता, प्रामाणिकपणा आणि समाजभान कमी होत चालले आहे, तिथे या गोष्टी वाचून माणूस पुन्हा मूल्यांच्या मुळाशी परततो. समर्थांच्या उपदेशांमधून धैर्य, संयम, आणि कर्तव्यभाव या गुणांचा विकास होतो.

उदा. .

“स्वतःच्या सामर्थ्यावर विश्वास ठेवा.”

“परिश्रमाशिवाय काहीही साध्य होत नाही.”

“आपले जीवन इतरांसाठी उपयोगी ठेवा.”

अशा विचारांनी हे पुस्तक प्रत्येक वाचकाच्या मनाला स्पर्श करते.

💫 शैक्षणिक व सामाजिक उपयोग

हे पुस्तक शालेय वाचनासाठी अत्यंत उपयुक्त आहे. अनेक शाळांमध्ये ‘संस्कार गोष्टी’ किंवा ‘चरित्र कथा’ या विषयांत यातील गोष्टींचा वापर केला जातो. कारण प्रत्येक गोष्टीत एक नैतिक बोध, एक प्रेरणा आणि एक सामाजिक संदेश आहे.

तसेच समाजातील युवकवर्गाने हे वाचल्यास जीवनातील संकटांना सामोरे जाण्याचे बळ मिळते.

🪔 समर्थांचा कालखंड आणि आजचा संदर्भ

समर्थ रामदास स्वामींचा काळ हा शिवाजी महाराजांच्या स्वराज्य स्थापनेचा काळ होता. त्या वेळी राष्ट्र एकवटण्यासाठी, जनतेत धैर्य आणि आत्मविश्वास निर्माण करण्यासाठी समर्थांनी केलेले कार्य अतुलनीय होते. आजही त्यांच्या विचारांची गरज आहे — कारण आपण तंत्रज्ञानाने प्रगत झालो असलो तरी मूल्यांच्या बाबतीत मागे पडतोय.

‘श्री समर्थ चरित्रातील गोष्टी’ हे पुस्तक त्या हरवलेल्या मूल्यांना पुन्हा उजाळा देते.

📚 निष्कर्ष

“श्री समर्थ चरित्रातील गोष्टी” हे पुस्तक म्हणजे आध्यात्मिकतेचा, नैतिकतेचा आणि कर्तव्यभावाचा सुंदर संगम आहे. यातून समर्थांचे जीवन केवळ संतचरित्र म्हणून नव्हे, तर एक आदर्श मानवी जीवनपद्धती म्हणून उभे राहते.

हे पुस्तक वाचणारा प्रत्येक जण विचार करतो —

“मी माझ्या आयुष्यात समर्थांचे तत्त्व किती जगतो?”

या पुस्तकातील प्रत्येक गोष्ट आपल्याला थांबवते, विचार करायला लावते आणि आत्मपरीक्षण करण्यास प्रवृत्त करते. म्हणूनच हे पुस्तक केवळ वाचण्यासाठी नाही, तर मनात साठवण्यासाठी आहे.

धन्यवाद .

☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾         

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा

पुस्तक क्र . १४८ आजीबाईचा बटवा



 वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १ ४ ८

पुस्तकाचे नाव - आजीबाईचा बटवा

लेखकाचे नाव - संकलन मीना देशपांडे

प्रकाशन व आवृत्ती- मनोरमा प्रकाशन मुंबई

पृष्ठे संख्या– ९३

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ ३०

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१ ४ ८|पुस्तक परिचय


 आजीबाईंचा बटवा – पण आयुर्वेदिक

‘आजीबाईंचा बटवा’ हे पुस्तक म्हणजे भारतीय आयुर्वेद, घरगुती उपचार आणि पारंपरिक ज्ञानाचा एक अमूल्य खजिना आहे. जुन्या काळी घराघरात आजीबाईंकडे एक बटवा असायचा — त्या बटव्यात केवळ औषधी पदार्थच नव्हते, तर अनुभवाने तयार झालेलं शहाणपणही दडलेलं असे. हेच सर्व या पुस्तकात आधुनिक पिढीपर्यंत पोहोचवण्याचा सुंदर प्रयत्न करण्यात आला आहे.

पुस्तकाचे स्वरूप अत्यंत सोपे, व्यवहार्य आणि उपयुक्त आहे.

त्यातील अनुक्रमणिका पाहता, पुस्तक चार मोठ्या विभागांमध्ये विभागलेले आहे:

१. सर्वसामान्य आजारांवरील उपाय (पृष्ठ ७ ते ६२)

या भागात दैनंदिन जीवनात होणारे सर्वसामान्य आजार जसे की —

अजीर्ण, अतिसार, आम्लपित्त, आंबट ढेकर, डोकेदुखी, सर्दी-खोकला, मूळव्याध, कावीळ, डोळ्यांचे विकार, यकृत व मूत्रपिंडाचे विकार — अशा तब्बल ५० हून अधिक आजारांवर घरगुती आणि आयुर्वेदीय उपाय दिले आहेत.

प्रत्येक आजारासाठी उपाय अगदी घरच्या घरी मिळणाऱ्या द्रव्यांवर आधारित आहेत — जसे की हळद, आल्याचा रस, तुळशी, दुधी, एरंडेल, गुळवेल, लिंबू, मध इत्यादी.

२. बाळगुटीतील औषधे (पृष्ठ ६३ ते ७६)

या भागात नवजात बालकांसाठी आणि लहान मुलांसाठी पारंपरिक बाळगुटीतील औषधे दिली आहेत.

मुलांच्या पचनशक्ती, वाढ, झोप, रोगप्रतिकारक शक्ती यासाठी कोणती औषधी द्रव्ये वापरावीत याची माहिती या भागात सविस्तरपणे दिली आहे.

३. इतर घरगुती उपाय (पृष्ठ ७७ ते ७९)

या विभागात सौंदर्यविषयक आणि दैनंदिन उपयोगातील उपाय सांगितले आहेत — केस वाढीसाठी, चेहऱ्याचा तेज वाढवण्यासाठी, त्वचेसाठी नैसर्गिक औषधी उपाय इत्यादी.

४. सणवार व व्रतवैकल्ये (पृष्ठ ८० पासून)

भारतीय संस्कृतीतील सण, व्रते आणि उपवास यांचा आरोग्यदायी अर्थही आयुर्वेदिक दृष्टिकोनातून या भागात स्पष्ट केला आहे. त्यामुळे पुस्तक केवळ वैद्यकीय न राहता संस्कृती आणि आरोग्याचा सेतू बनते.

सर्व उपाय सोपे, सुरक्षित आणि घरच्या घरी करता येण्याजोगे आहेत.

रासायनिक औषधांपेक्षा नैसर्गिक उपचारांवर भर.

आयुर्वेदातील संकल्पना आणि लोकपरंपरेतील ज्ञानाचा संगम.

प्रत्येक आजारासाठी स्वतंत्र शीर्षक आहे.

आजच्या धावपळीच्या काळातही नैसर्गिक जीवनशैलीकडे वळण्याची प्रेरणा.

लेखनशैली सरळसोप्या भाषेत असून, कोणत्याही वयोगटातील व्यक्तीला समजेल अशी आहे.

हे पुस्तक प्रत्येक घरातील “प्रथमोपचार ग्रंथ” ठरू शकते — कारण यात अगदी लहान आजारांपासून गंभीर विकारांपर्यंत सर्वांसाठी मार्गदर्शन आहे.

म्हणजेच, हे पुस्तक म्हणजे खऱ्या अर्थाने आजीबाईंच्या अनुभवाचा खजिना — पण आधुनिक संदर्भात मांडलेला.

“आजीबाईंचा बटवा – पण आयुर्वेदिक” हे पुस्तक म्हणजे पारंपरिक ज्ञान, आयुर्वेद आणि घरगुती उपाय यांचा सुंदर मिलाफ आहे. आजच्या यांत्रिक जीवनात आरोग्य टिकवण्यासाठी आणि औषधांवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी हे पुस्तक प्रत्येक घरात असणे आवश्यक आहे.आपल्याही घरात असाच एक आजीबाईच्या बटवा असावा .

 धन्यवाद .


☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾

          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा

Thursday, October 23, 2025

पुस्तक क्र . १३४ थोरनेते यशवंतराव चव्हाण

 



वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १३ ४

पुस्तकाचे नाव - थोरनेते यशवंतराव चव्हाण

लेखकाचे नाव - अनिल चव्हाण

प्रकाशन  व आवृत्ती-  भरारी  फौंडेशन कोल्हापूर प्रकाशन

पृष्ठे संख्या–  १०४

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ ८०

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१ ३ ४|पुस्तक परिचय


पुस्तक परिचय : लोकनेते यशवंतराव चव्हाण

(लेखक – अनिल चव्हाण, प्रकाशन – भरारी फाउंडेशन)


प्रस्तावना

भारतीय राजकारणात काही नेते केवळ सत्ता मिळविण्यापुरते मर्यादित न राहता समाजमनावर अधिराज्य गाजवतात. अशा नेत्यांचे विचार, कार्यपद्धती आणि जीवनदृष्टी ही पुढील पिढ्यांसाठी दीपस्तंभ ठरते. महाराष्ट्राच्या राजकीय, सामाजिक आणि सांस्कृतिक इतिहासात लोकनेते यशवंतराव बाळकृष्ण चव्हाण हे असाच एक अढळ स्तंभ मानले जातात. त्यांच्या नेतृत्वगुणामुळे, दूरदृष्टीमुळे आणि लोकाभिमुख कार्यपद्धतीमुळे ते महाराष्ट्राचे पहिले मुख्यमंत्री आणि नंतर भारतातील संरक्षणमंत्री म्हणून लौकिकाला पोचले.


लेखक अनिल चव्हाण यांनी लिहिलेलं हे पुस्तक "लोकनेते यशवंतराव चव्हाण" हे केवळ चरित्रग्रंथ नाही; तर ते महाराष्ट्राच्या राजकीय घडामोडींचा, ग्रामीण जनजीवनाचा आणि स्वातंत्र्योत्तर भारतातील लोकशाही प्रक्रियेचा दस्तावेज आहे. भरारी फाउंडेशन या प्रकाशन संस्थेने हे पुस्तक प्रसिद्ध करून वाचकांसमोर एका तेजस्वी, लोकाभिमुख आणि कार्यक्षम नेत्याचं जीवन उलगडून दाखवलं आहे.

यशवंतराव चव्हाण यांचा जन्म व बालपण

ग्रामीण कुटुंबात, सातारा जिल्ह्यातील देवगड या गावी १२ मार्च १९१३ रोजी यशवंतरावांचा जन्म झाला. वडिलांचं निधन लहान वयातच झाल्याने आई भागिरथीबाई चव्हाण यांनी संघर्ष करून मुलाचा सांभाळ केला. आईने दिलेली कष्टकऱ्यांची जिद्द, लोकसेवेची प्रेरणा आणि प्रामाणिकपणाचं धडे हेच त्यांच्या पुढील जीवनाचं अधिष्ठान ठरले. ग्रामीण भागातील सामाजिक विषमता, आर्थिक दारिद्र्य आणि शिक्षणाचा अभाव याचा बालपणीचा अनुभव त्यांना पुढे सामाजिक बदलासाठी प्रेरित करीत राहिला.

शिक्षण व स्वातंत्र्यसंग्रामातील सहभाग

यशवंतरावांनी पुण्यात शिक्षण घेतलं. वाचनाची आवड आणि अभ्यासू वृत्ती यामुळे त्यांना राष्ट्रीय चळवळीतील विचारवंतांचा गाढा प्रभाव पडला. महात्मा गांधी, पंडित नेहरू, सुभाषचंद्र बोस, तसेच महाराष्ट्रातील क्रांतिकारी नेते यांचे विचार त्यांनी आत्मसात केले. विद्यार्थी असतानाच त्यांनी भारत छोडो आंदोलनात सक्रिय सहभाग घेतला. स्वातंत्र्यलढ्यातील त्यांच्या कार्यामुळे त्यांना तुरुंगवासही भोगावा लागला. या काळात त्यांच्या मनात लोकशाही पद्धतीने समाजपरिवर्तन घडवण्याची उर्मी दृढ झाली.

राजकीय कारकीर्दीची सुरुवात

स्वातंत्र्यानंतर ग्रामविकास, शिक्षणविस्तार आणि शेतकऱ्यांच्या समस्यांकडे लक्ष देणारे नेता म्हणून त्यांचा लौकिक वाढू लागला. सुरुवातीला मध्य प्रदेश विधानसभेत त्यांनी काम पाहिलं. पुढे १९६० मध्ये महाराष्ट्र राज्याची स्थापना झाल्यावर यशवंतराव चव्हाण हे पहिले मुख्यमंत्री झाले. महाराष्ट्र घडविण्याची जबाबदारी त्यांनी कौशल्याने पार पाडली.

महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री म्हणून योगदान

मुख्यमंत्री म्हणून त्यांच्या कारकिर्दीत अनेक दूरगामी निर्णय झाले.

सहकारी चळवळीचा पाया मजबूत केला. शेतकऱ्यांना आर्थिक बळ मिळावं म्हणून साखर कारखाने, दूध संघ अशा सहकारी संस्था उभारल्या.

शैक्षणिक क्षेत्रात नवे विद्यापीठे, महाविद्यालये आणि ग्रामीण भागात शाळा उभारून ज्ञानाचं जाळं पसरवलं.

औद्योगिक विकासासाठी नवे प्रकल्प, धरणं, औद्योगिक वसाहती यांना चालना दिली.

मराठी भाषा व संस्कृतीचा गौरव वाढविण्यासाठी प्रयत्न केले.


त्यांच्या कार्यशैलीत जनतेशी संवाद, प्रशासनावर नियंत्रण आणि दीर्घकालीन धोरणांचा विचार दिसून येतो.

राष्ट्रीय स्तरावरील भूमिका

१९६२ मध्ये चीनविरुद्ध झालेल्या युद्धानंतर पंडित नेहरूंनी यशवंतराव चव्हाण यांना भारतातील संरक्षणमंत्री नेमले. या कठीण काळात त्यांनी भारतीय सैन्याची पुनर्बांधणी केली, शिस्त आणि तंत्रज्ञानाच्या दृष्टीने नवे सुधार केले.

नंतर ते गृह मंत्री, परराष्ट्र मंत्री आणि अर्थमंत्री या पदांवर राहिले. प्रत्येक मंत्रालयात त्यांनी शिस्त, पारदर्शकता आणि लोकाभिमुखता जपली.

विचारसरणी व व्यक्तिमत्त्व

यशवंतराव चव्हाण हे लोकशाही मूल्यांचे पुरस्कर्ते होते. समाजातील सर्व घटकांचा विकास व्हावा, ग्रामीण व शहरी भागातील दरी कमी व्हावी, शेतकरी–कामगारांना न्याय मिळावा, शिक्षण सर्वांना उपलब्ध व्हावं – हा त्यांचा दृष्टिकोन होता.

त्यांच्या भाषणात प्रगल्भता, लिखाणात अभ्यासू वृत्ती आणि कार्यात व्यावहारिकता दिसून येते. संवाद कौशल्य आणि सर्वसमावेशक दृष्टी ही त्यांची जमेची बाजू होती.

पुस्तकाची मांडणी

लेखक अनिल चव्हाण यांनी या पुस्तकात यशवंतरावांचे जीवन सोप्या आणि प्रभावी भाषेत मांडले आहे. पुस्तकाची रचना पुढीलप्रमाणे आहे –

बालपण व शिक्षण – आईच्या संस्कारांचा प्रभाव, प्राथमिक शिक्षणापासून पुण्यातील शिक्षणापर्यंत.

स्वातंत्र्यलढ्यातील सहभाग – विद्यार्थी चळवळ, तुरुंगवास, देशभक्तीचा वारसा.

राजकीय कारकीर्दीची सुरुवात – विधानसभेतील कामगिरी, सहकारी चळवळ.

महाराष्ट्राचे पहिले मुख्यमंत्री – राज्यनिर्मिती, शेतकरी–शिक्षण–औद्योगिक धोरणं.

राष्ट्रीय नेते म्हणून योगदान – संरक्षण, गृह, परराष्ट्र व अर्थ मंत्रालयातील भूमिका.

विचारधारा व मूल्यं – लोकशाही, सर्वसमावेशकता, ग्रामविकास.

वैयक्तिक जीवन व वारसा – साधेपणा, जनसंपर्क, पुढील पिढ्यांना दिलेली प्रेरणा.

प्रत्येक अध्यायात माहितीपूर्ण किस्से, संदर्भ आणि ऐतिहासिक घटना दिल्या आहेत. त्यामुळे वाचकांना घटनांचा कालखंड समजण्यास सोपं जातं.

पुस्तकाची वैशिष्ट्ये

साधी व ओघवती भाषा – सर्वसामान्य वाचकांनाही सहज वाचता येईल.

इतिहास आणि चरित्राचा संगम – केवळ माहिती न देता, त्या काळातील सामाजिक–राजकीय परिस्थितीचे चित्रण.

प्रेरणादायी स्वरूप – तरुण वाचकांना नेतृत्वगुण आत्मसात करण्यासाठी दिशा दाखवणारे.

तथ्यपूर्ण आणि संदर्भाधारित – घटनांचा क्रमबद्ध आढावा.

पुस्तकाचे उपयुक्तता व प्रभाव

आजच्या काळात राजकारणावर जनतेचा विश्वास कमी होत चालला आहे. अशा वेळी यशवंतराव चव्हाण यांच्यासारख्या नेत्यांचे कार्य आणि विचार नव्या पिढीला मार्गदर्शक ठरतात.

हे पुस्तक –

विद्यार्थ्यांसाठी अभ्यासक्रमाबाहेरचा प्रेरणादायी वाचनसामग्री आहे.

शिक्षक व संशोधकांसाठी राजकीय इतिहासाचे मौल्यवान संदर्भग्रंथ आहे.

राजकीय कार्यकर्त्यांसाठी लोकाभिमुख नेतृत्वाची दिशा दाखवणारे आहे.

सामान्य वाचकांसाठी प्रेरणा, माहिती आणि अभिमानाची भावना देणारे आहे.

निष्कर्ष

"लोकनेते यशवंतराव चव्हाण" हे पुस्तक म्हणजे एका थोर नेत्याच्या जीवनाचा आरसा आहे. संघर्षातून पुढे आलेला, शिक्षण व कष्टाच्या बळावर उभा राहिलेला, लोकशाहीला आणि समाजकल्याणाला आयुष्य वाहून घेतलेला हा नेता वाचकांसमोर जिवंत होतो.

लेखक अनिल चव्हाण यांनी अभ्यासपूर्ण पण सरळ भाषेत हे चरित्र उभं करून दाखवलं आहे. भरारी फाउंडेशनने प्रकाशन करून हे कार्य अधिक व्यापक वाचकांपर्यंत पोचवलं आहे.

आजच्या बदलत्या काळात, समाजात नेतृत्वाविषयी वाढती शंका–संशय असताना, अशा ग्रंथांची गरज आहे. कारण हे ग्रंथ आपल्याला आठवण करून देतात की नेतृत्व म्हणजे केवळ सत्ता नाही, तर लोकांचा विश्वास, विकासाचा मार्ग आणि सर्वांच्या कल्याणाची धडपड आहे.

आदरणीय यशवंतराव चव्हाण साहेबांचा ज्वाज्वल्य इतिहास पाहायचा असेल तर नक्कीच हे पुस्तक वाचले पाहिजे  .धन्यवाद .


☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾

          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा

पुस्तक क्र . १४७ शिक्षणाचा अधिकार




 वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १ ४ ७

पुस्तकाचे नाव - बालकांना मोफत व सक्तीच्या शिक्षणाचा अधिकार

लेखकाचे नाव - संकलन श्री .बी . आर .काळे

प्रकाशन  व आवृत्ती- संदर्भ प्रकाशन औरंगाबाद

पृष्ठे संख्या–  १६०

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ १२०

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१ ४ ७|पुस्तक परिचय


पुस्तक परिचय :  बालकांना मोफत व सक्तीच्या शिक्षणाचा अधिकार

अधिनियम २००९


भारतात शिक्षण हे प्रत्येक बालकाचा मूलभूत हक्क आहे. भारतीय राज्यघटनेतील कलम २१(अ) नुसार ६ ते १४ वर्षे वयोगटातील प्रत्येक बालकाला मोफत आणि सक्तीचे शिक्षण मिळणे आवश्यक आहे. या हक्काची अंमलबजावणी सुनिश्चित करण्यासाठी भारत सरकारने २००९ साली “बालकांना मोफत व सक्तीच्या शिक्षणाचा अधिकार अधिनियम” (Right to Education Act, 2009) लागू केला. त्यानंतर महाराष्ट्र राज्य शासनाने या अधिनियमाची अंमलबजावणी करण्यासाठी राज्यस्तरीय नियम व प्रवेशविषयक तरतुदी तयार केल्या.

याच पार्श्वभूमीवर तयार झालेले हे महत्त्वाचे दस्तऐवज म्हणजे —

👉 “महाराष्ट्र बालकांचा मोफत व सक्तीच्या शिक्षणाचा हक्क प्रवेश नियमावली – २०१२” आणि “शिक्षणाचा हक्क नियम – २०११”.

🏫 नियमावलीचे उद्दिष्ट :

या नियमावलीचा मूळ हेतू म्हणजे राज्यातील सर्व बालकांना कोणताही भेदभाव न करता गुणवत्तापूर्ण प्राथमिक शिक्षण उपलब्ध करून देणे.

ही नियमावली तीन प्रमुख भागांत विभागली आहे :

भाग १ – प्रवेश नियमावली २०१२

भाग २ – शिक्षणाचा हक्क नियम २०११

भाग ३ – शिक्षणाचा अधिकार अधिनियम २००९

हे तीनही भाग एकत्र येऊन शिक्षणाच्या हक्काचा पाया मजबूत करतात.

🌿 भाग – १ : प्रवेश नियमावली २०१२

या भागात शाळांमध्ये प्रवेश प्रक्रियेशी संबंधित सर्व तपशीलवार तरतुदी दिलेल्या आहेत.

त्यातील काही मुख्य मुद्दे पुढीलप्रमाणे आहेत :

संक्षिप्त नाव, प्रयुक्ती व कालावधी – नियमावलीची वैधता, तिचा उपयोग आणि लागूप्राप्त कालावधी यांचा उल्लेख.

व्याख्या – “शाळा”, “बालक”, “दुर्बल घटक”, “वंचित गट”, “प्रतिपूर्ती” इत्यादी संज्ञांचे स्पष्टीकरण.

राखीव जागांसाठी तरतुदी – खासगी तसेच अनुदानित शाळांमध्ये २५ टक्के जागा दुर्बल घटकातील आणि वंचित गटातील विद्यार्थ्यांसाठी राखीव ठेवणे.

जागांच्या आरक्षणाची रीत – प्रवेश प्रक्रियेत पारदर्शकता राखण्यासाठी ऑनलाईन व यादृच्छिक निवडीची (lottery system) अंमलबजावणी.

सर्वसाधारण शर्ती व प्रवेशाचे संनियंत्रण – पालक, शाळा आणि शिक्षणाधिकारी यांची जबाबदारी निश्चित करणे.

प्रतिपूर्तीची कार्यपद्धती – शासनाकडून खाजगी शाळांना प्रतिविद्यार्थी खर्चाची परतफेड करण्याचा सविस्तर नियम.

नमुना प्रपत्रे (फॉर्म्स) – प्रवेश अर्ज, फी माफीसाठीचा अर्ज, पालक पावती, उपस्थिती अहवाल इत्यादी नमुने देण्यात आलेले आहेत.

हा भाग म्हणजे शाळांमध्ये आरटीई अंतर्गत होणाऱ्या प्रवेशप्रक्रियेचा पाया असून, प्रत्येक टप्पा स्पष्ट व शिस्तबद्ध रीतीने समजावण्यात आला आहे.

📘 भाग – २ : महाराष्ट्र बालकांचा मोफत व सक्तीच्या शिक्षणाचा हक्क नियम २०११

या भागात शिक्षणाचा हक्क प्रत्यक्षात कसा मिळवायचा याची कायदेशीर चौकट दिलेली आहे.

मुख्य मुद्दे पुढीलप्रमाणे :

बालकांना शिक्षण मिळण्याचा हक्क (कलम ३) – प्रत्येक बालकाला जवळच्या शाळेत मोफत शिक्षण मिळावे, याची हमी.

राज्य शासन व स्थानिक प्राधिकरणाची कर्तव्ये (कलम ८ व ९) – शाळा उभारणी, पायाभूत सुविधा, शिक्षक नेमणूक, नोंदवही ठेवणे इ. जबाबदाऱ्या निश्चित.

दुर्बल व वंचित गटातील बालकांना प्रवेश (कलम १२) – सामाजिक न्याय साधण्यासाठी खासगी शाळांनी २५% प्रवेश देणे बंधनकारक.

वयाचा पुरावा (कलम १४) – जन्म प्रमाणपत्र, अंगणवाडी रेकॉर्ड, शाळेचे नोंदवही इत्यादी दस्तावेज मान्य.

शाळांची मान्यता (कलम १८) – शाळांनी शैक्षणिक दर्जा व भौतिक सोयी पूर्ण करणे आवश्यक.

शाळा व्यवस्थापन समिती (कलम २१) – पालक, शिक्षक आणि स्थानिक प्रतिनिधींच्या सहभागातून शाळेच्या कामकाजावर देखरेख ठेवणे.

शाळा विकास योजना (कलम २२) – प्रत्येक शाळेने वार्षिक विकास योजना तयार करणे बंधनकारक.

शिक्षकांची किमान अर्हता (कलम २३) – शिक्षकांनी नियत पात्रता (TET) मिळवणे आवश्यक.

तक्रार निवारण यंत्रणा (कलम २४) – शिक्षकांच्या व पालकांच्या तक्रारी सोडविण्यासाठी स्वतंत्र व्यवस्था.

विद्यार्थी-शिक्षक गुणोत्तर (कलम २५) – वर्गनिहाय शिक्षकांची संख्या विद्यार्थ्यांच्या प्रमाणात ठेवणे.

बालहक्क संरक्षण आयोग (कलम ३१) – बालकांच्या हक्कांचे रक्षण करण्यासाठी राज्यस्तरीय यंत्रणा.

हा भाग म्हणजे शिक्षण व्यवस्थेची शासकीय यंत्रणा आणि जबाबदारी ठरविणारा कायदेशीर पाया.

📖 भाग – ३ : बालकांना मोफत व सक्तीचा शिक्षणाचा अधिकार अधिनियम २००९

हा मूळ केंद्रीय कायदा आहे ज्यावर महाराष्ट्रातील नियम आधारले आहेत.

या भागात शिक्षणाशी निगडित सर्व मूलभूत हक्कांचे विवेचन आहे :

मोफत व सक्तीचे शिक्षण (कलम ३) – बालकाकडून कोणतीही फी, देणगी किंवा शुल्क घेता येणार नाही.

पालक आणि शासनाची जबाबदारी – बालकांना शाळेत पाठवणे ही पालकांची तर शाळा उभारणे व सुविधा देणे ही शासनाची जबाबदारी.

शाळा व शिक्षकांची जबाबदारी – गुणवत्तापूर्ण शिक्षण, विद्यार्थ्यांशी समान वर्तन, मानसिक सुरक्षितता यावर भर.

अभ्यासक्रम आणि शैक्षणिक अधिकार (कलम २९) – बालक-केंद्रित शिक्षण पद्धतीचा अवलंब, परीक्षा प्रणालीचे सुधार.

शाळा व्यवस्थापन समिती व पालक-शिक्षक संघ – लोकसहभागातून शाळा सुधाराचा प्रयत्न.

मीना मंच आणि बालसुरक्षा उपक्रम – बालकांना शारीरिक व मानसिक सुरक्षितता प्रदान करणे.

महत्त्वाचे शासन निर्णय व परिपत्रके – राज्यशासनाने वेळोवेळी जारी केलेले निर्णय, जसे की प्रवेश धोरण, प्रतिपूर्ती मार्गदर्शक तत्त्वे, शिक्षक नेमणूक नियम इत्यादी यामध्ये समाविष्ट आहेत.

🌸 महत्त्व आणि उपयुक्तता :

हा ग्रंथ फक्त कायद्याचा संग्रह नसून, महाराष्ट्रातील शिक्षणव्यवस्थेच्या सुधारणांचा दस्तावेज आहे.

याचा उपयोग पुढील घटकांना होतो :

शाळांचे मुख्याध्यापक व व्यवस्थापन समित्या

शिक्षणाधिकारी, स्थानिक स्वराज्य संस्था

पालक व सामाजिक संस्था

शिक्षणशास्त्राचे विद्यार्थी व संशोधक

यातील नियम व तरतुदी बालकांना दर्जेदार शिक्षणाचा अधिकार देतात, शिक्षणात समान संधी निर्माण करतात आणि सामाजिक न्यायाची दिशा दाखवतात.

“महाराष्ट्र बालकांचा मोफत व सक्तीच्या शिक्षणाचा हक्क प्रवेश नियमावली २०१२” हा केवळ सरकारी दस्तावेज नाही, तर तो ‘शिक्षणाचे लोकशाहीकरण’ घडवणारा मार्गदर्शक ग्रंथ आहे.

या नियमावलीने शिक्षण प्रणालीत पारदर्शकता, उत्तरदायित्व आणि समानता आणली.

प्रत्येक बालक हा भविष्यातील नागरिक आहे, आणि या नियमावलीने त्या भविष्यासाठी सुरक्षित, न्याय्य आणि सशक्त पाया घातला आहे.

धन्यवाद .


☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾

          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा

पुस्तक क्र . १४६ बारोमास

 




वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १ ४ ६

पुस्तकाचे नाव - बारोमास

लेखकाचे नाव - सदानंद देशमुख

प्रकाशन  व आवृत्ती- कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन पुणे

पृष्ठे संख्या–  ४१६

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ ४००

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१ ४ ६|पुस्तक परिचय

बारोमास

सदानंद देशमुख


बारोमास’ ही सुप्रसिद्ध मराठी लेखक सदानंद देशमुख यांची प्रभावी ग्रामीण वास्तववादी कादंबरी असून तिने मराठी साहित्यविश्वात एक नवा टप्पा गाठला आहे. या कादंबरीस २००४ साली साहित्य अकादमी पुरस्कार प्राप्त झाला. ‘बारोमास’ म्हणजे वर्षाचे बारा महिने, पण या कादंबरीतील ‘बारोमास’ ही केवळ काळाची गणना नसून, एका शेतकरी कुटुंबाच्या अखंड दुःखाचा, जगण्याच्या संघर्षाचा, आणि न थांबणाऱ्या आशा-अपेक्षांचा प्रतीकात्मक अर्थ आहे.

सदानंद देशमुख यांनी मराठवाड्यातील ग्रामीण जीवन, दुष्काळग्रस्त शेती, सामाजिक विसंगती, शिक्षण व वास्तव यांचं दर्शन अत्यंत प्रामाणिकपणे घडवलं आहे. ‘बारोमास’ ही एकाच वेळी सामाजिक, आर्थिक आणि भावनिक स्तरांवर विचार करायला लावणारी कादंबरी आहे.

एका छोट्या दुष्काळी खेड्याची आहे. येथे शेती हीच जीवनाची कास धरलेली आहे, पण ही शेती पावसावर आणि नशिबावर अवलंबून आहे. अशा परिस्थितीत एका शेतकरी कुटुंबाचे जगणे — त्यांच्या आशा, निराशा, संघर्ष आणि सामाजिक व्यवस्थेतील असमानता — हेच या कादंबरीचे केंद्रबिंदू आहे.


कथानकाचे मुख्य पात्र आहे एकनाथ, जो एक प्रामाणिक, कष्टाळू, पण संकटग्रस्त शेतकरी आहे. त्याचं आयुष्य म्हणजे संघर्षाची एक अखंड शृंखला 

उच्चशिक्षित असूनही नोकरी मिळत नाही हे तर कायमचे दुःख त्याच्या पदरी आहे .

छोटा भाऊ मधु यालाही नोकरी मिळत नाही सगळीकडे पैशाची मागणी केली जाते . दुष्काळ, कर्जबाजारीपणा, सरकारी योजनांचा फसवा चेहरा, शिक्षणाच्या अभावामुळे पुढे न जाता आलेली मुलं, आणि समाजातील अन्याय.


कादंबरीत बारोमास म्हणजे प्रत्येक महिन्यातले वेगवेगळे संकट. जानेवारीत बियाण्याची चिंता, एप्रिलमध्ये पाण्याचा टंचाईचा त्रास, जूनमध्ये पेरणीचा धोका, सप्टेंबरमध्ये पिकावर कीड — अशा प्रकारे संपूर्ण वर्षभर कधीच विश्रांती नाही. प्रत्येक महिना एका नव्या क्लेशाचं प्रतीक आहे.

अत्यंत हलाखीच्या परिस्थितीत हे कुटुंब शेती करते पण त्या शेतीतून त्यांना म्हणावे तसे उत्पन्न मिळत नाही .एकनाथची परवड मधुची अवस्था आणि यामध्येच स्वतःची बायको काल काही सोडून जाते .पुस्तक एवढा मोठा आशय देतो की तू असे शब्दातही मावत नाही स्वतः वाचल्याशिवाय या पुस्तकाचं गांभीर्य सर्वसामान्याला समजणार नाही .प्रत्येक शेतकऱ्याच्या घरात हे पुस्तक असलं पाहिजे आणि त्याने ते वाचलं पाहिजे .शेतकऱ्याचं खरं आयुष्य काय आहे हे पाहायचं असेल तर या कादंबरीचं वाचन केलंच पाहिजे .

बारोमास’ ही केवळ एका शेतकऱ्याची गोष्ट नाही, तर ती ग्रामीण भारताच्या अर्थव्यवस्थेची कहाणी आहे. दुष्काळ, शेतीचे अवमूल्यन, बियाण्यांचे दर, खतांचा तुटवडा, सावकारांच्या कचाट्यात अडकलेले शेतकरी, कर्जमाफीच्या राजकारणाची फसवणूक — या सगळ्याचं हृदय पिळवटून टाकणारं वास्तव देशमुखांनी दाखवलं आहे.

लेखकाने शेतीविषयक तांत्रिक, सामाजिक आणि भावनिक पैलू अचूकपणे टिपले आहेत. ‘बारोमास’ ही कादंबरी वाचताना वाचकाला आपल्याच गावातल्या माणसांचे चेहरे दिसतात, त्यांच्या वेदना जाणवतात.

सदानंद देशमुख यांची भाषाशैली अत्यंत सजीव, साधी पण प्रभावी आहे. स्थानिक बोली, ग्रामीण रूपकं, म्हणी, आणि मराठीतील मातीचा सुगंध असलेली वाक्यरचना ही या कादंबरीची ताकद आहे.


‘बारोमास’ हा शब्द स्वतःच प्रतीक आहे — दुःखाचा अखंड कालावधी, जिथे विश्रांती नाही, समाधान नाही, पण तरीही माणूस जगण्याची उमेद धरतो.

या कादंबरीतून देशमुखांनी समाजाला एक स्पष्ट संदेश दिला आहे — शेतकरी हा देशाचा कणा आहे, पण त्याचं आयुष्य अत्यंत अस्थिर आणि दुर्लक्षित आहे. समाजाने आणि शासनाने या वर्गाच्या समस्यांकडे केवळ दया दाखवू नये, तर ठोस उपाययोजना कराव्यात.


‘बारोमास’ आपल्याला विचार करायला लावते की शहरी सुखसोयींच्या मागे धावताना आपण आपल्या अन्नदात्याच्या वेदना विसरलो आहोत का? या कादंबरीतून ग्रामीण जीवनाचं जिवंत चित्र दिसतं, जे वाचकाच्या मनावर खोल परिणाम करतं.

बारोमास’ ही केवळ एका माणसाची कथा नाही, तर ती ग्रामीण भारताच्या अस्थिर अर्थव्यवस्थेची कहाणी आहे.

लेखकाने बारकाईने दाखवले आहे की:


शेतकऱ्यांचे जीवन फक्त उत्पादनावर नाही, तर हवामान, राजकारण, आणि धोरणांवर अवलंबून आहे.


शिक्षण असलं तरी ग्रामीण युवकांसाठी रोजगाराचा प्रश्न कायम आहे.


शेतीत काम करूनही शेतकरी दरिद्री आणि मानसिकदृष्ट्या थकलेला राहतो.

“बारोमास” हा शब्दच या कादंबरीचा आत्मा आहे —


शेतकऱ्यांच्या आयुष्यात एकही ऋतू आनंदाचा नसतो,

प्रत्येक महिना, प्रत्येक दिवस म्हणजे एक नवीन संघर्ष.

बारोमास” ही केवळ एका शेतकऱ्याची कहाणी नाही,

ती संपूर्ण ग्रामीण भारताची वेदना, विवंचना आणि अस्तित्वाची झुंज आहे.

एकनाथचे पात्र आजही हजारो शेतकऱ्यांच्या चेहऱ्यांवर आपले प्रतिबिंब दाखवते. तेव्हा नक्कीच प्रत्येकानेही कादंबरी वाचली पाहिजे .निशब्द मी .

धन्यवाद.


☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾

          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा

पुस्तक क्र १४५ कोसला

 



वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १ ४ ५

पुस्तकाचे नाव - कोसला

लेखकाचे नाव - भालचंद्र नेमाडे

प्रकाशन  व आवृत्ती- पॉप्युलर प्रकाशन पुणे

पृष्ठे संख्या–  ३३४

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ ४२५

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१ ४ ५|पुस्तक परिचय

कोसला

भालचंद्र नेमाडे

गावाकडून शहराच्या प्रवाहात शिक्षणासाठी आलेल्या एका तरुणाची ही कहाणी .हे पुस्तक मला प्रतिभा आईकडून भेट मिळालेले आहे त्यामुळे याचे मोल माझ्यासाठी खूप जास्त आहे .

भालचंद्र नेमाडे हे मराठी साहित्यातील अत्यंत प्रभावशाली आणि आधुनिक लेखक आहेत. त्यांच्या लेखनशैलीत वास्तववाद, आत्मपरीक्षण, आणि समाजावरील तिखट भाष्य आढळते. 1963 साली प्रकाशित झालेली “कोसला” ही त्यांची पहिली आणि सर्वाधिक प्रसिद्ध कादंबरी आहे. या कादंबरीने मराठी साहित्याला "अस्तित्ववादाची" आणि "स्व-शोधाची" नवी दिशा दिली.

कोसला” ही कादंबरी म्हणजे एका तरुणाच्या अंतर्मनाचा प्रवास आहे. मुख्य पात्र पंडुरंग सांगवीकर हा ग्रामीण पार्श्वभूमीचा विद्यार्थी असून तो शिक्षणासाठी पुण्यात आला आहे. शहरात आल्यावर त्याला समाज, शिक्षणपद्धती, नातेसंबंध आणि जीवन याविषयी खोल निराशा आणि गोंधळ जाणवतो.


कादंबरीत पंडुरंग आपल्या अनुभवांमधून “कोसळत” – म्हणजेच तुटत, गोंधळत, शोध घेत – स्वतःच्या अस्तित्वाचा अर्थ शोधण्याचा प्रयत्न करतो.

तो जगाकडे एका प्रश्नकर्त्याच्या नजरेने पाहतो. धर्म, परंपरा, समाज, शिक्षण – या सगळ्याबद्दल तो विचार करतो, पण उत्तर सापडत नाही. त्यामुळे त्याच्या जीवनात "कोसळण्याची" भावना (म्हणूनच नाव कोसला) दिसून येते.

कोसला’ ही केवळ नायकाची कहाणी नाही, तर ती त्या काळातील तरुणाईची मानसिक अवस्था दर्शवते.

कादंबरीत खालील प्रमुख विषय दिसून येतात:


अस्तित्ववाद – “मी कोण आहे?”, “जगाचा अर्थ काय?” यासारखे प्रश्न.


ग्रामीण ते नागरी संक्रमण – गावाकडचा तरुण शहरातील आधुनिकतेशी भिडतो.


समाजातील दांभिकता आणि बनावटपणा – शिक्षण, धर्म आणि नात्यांमधील पोकळपणा.


प्रेम आणि मानवी नाती – पांडुरंगचे प्रेमप्रकरणही अपयशी ठरते; कारण त्यात भावनांचा प्रामाणिकपणा नाही.


वैयक्तिक स्वातंत्र्य – नायक समाजाच्या चौकटी मोडून स्वतःचा मार्ग शोधतो.

नेमाडे यांनी वापरलेली भाषा अत्यंत बोली, नैसर्गिक आणि जिवंत आहे.

शब्दांमध्ये खडबडीतपणा आहे, पण तीच भाषिक शैली वाचकाला पांडुरंगच्या विचारविश्वात घेऊन जाते.

ही कादंबरी पारंपरिक कथनशैलीपासून दूर जाऊन मनोगत, स्मरण आणि चिंतनात्मक शैलीत लिहिलेली आहे.

या कादंबरीतून आपल्याला दिसून येते मराठी साहित्यात आधुनिक कादंबरीचा नवा अध्याय सुरू करणारी कादंबरी.

समाजाच्या आणि शिक्षणप्रणालीच्या विरोधात उभा राहणारा नायक.

ग्रामीण आणि नागरी संस्कृतीतील ताण स्पष्ट करणारी.

लेखकाच्या ‘देशी’ विचारसरणीचा पाया याच कादंबरीत दिसतो.

‘कोसला’ ही फक्त एका व्यक्तीची कहाणी नाही, तर ती संपूर्ण पिढीचा आवाज आहे.

पांडुरंग सांगवीकरच्या नजरेतून आपण स्वतःकडे, समाजाकडे आणि जगाकडे पाहायला शिकतो.

नेमाडेंनी दिलेला हा विचारप्रवाह आजही तितकाच जिवंत आणि प्रासंगिक आहे.

धन्यवाद .

☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾

          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा

पुस्तक क्र १४४ गोष्ट पैशापाण्याची

 


वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १ ४४

पुस्तकाचे नाव - गोष्ट पैशापाण्याची

लेखकाचे नाव - प्रफुल्ल वानखेडे

प्रकाशन  व आवृत्ती- सकाळ प्रकाशन

पृष्ठे संख्या–  १९०

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ २९९

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१४४|पुस्तक परिचय


 गोष्ट पैशापाण्याची –

 प्रफुल्ल वानखेडे


आधुनिक काळात पैसा हे जीवनाचं केंद्रबिंदू बनलं आहे. प्रत्येक व्यक्ती त्याच्यामागे धावते, पण क्वचितच कोणी थांबून विचार करतं — "हा पैसा का हवाय?", "तो आपल्याला खरंच समाधान देतो का?" आणि "आपल्या मूल्यांशी पैशाचं नातं नेमकं काय आहे?"

याच मूलभूत प्रश्नांची उत्तरं शोधण्याचा प्रयत्न आहे — ‘गोष्ट पैशापाण्याची’ या पुस्तकात.


💡 पुस्तकाची मध्यवर्ती कल्पना


पुस्तकाचं मुखपृष्ठच आपल्याला त्याचा सार सांगतं — दोन वर्तुळे दाखवलेली आहेत. एका वर्तुळात लिहिलं आहे ‘आपला पैसा’, दुसऱ्यात ‘आपली मूल्ये’, आणि त्यांचा संगम म्हणजे ‘आपली कृती’.

ही साधी आकृती प्रत्यक्षात अतिशय गहन तत्वज्ञान मांडते.

लेखक सांगतात की पैसा कमावणे चुकीचं नाही, पण पैशासोबत आपल्या मूल्यांची सांगड घालणं आवश्यक आहे.

जर आपल्या कृतींमध्ये पैसा आणि मूल्य दोन्ही एकत्र असतील, तरच आपण समाधानकारक आणि अर्थपूर्ण जीवन जगू शकतो.


🧠 लेखकाचा दृष्टिकोन


प्रफुल्ल वानखेडे हे स्वतः एक प्रेरणादायी वक्ते, उद्योग सल्लागार आणि यशस्वी उद्योजक आहेत. त्यांनी प्रत्यक्ष अनुभवातून जाणले आहे की पैसा मिळवणं सोपं असतं, पण पैशासोबत ‘अर्थपूर्णता’ टिकवणं कठीण आहे.

त्यामुळे या पुस्तकात त्यांनी कोणतेही अवास्तव सिद्धांत मांडले नाहीत, तर वास्तवाशी जोडलेली आणि कृतीशील अशी विचारसरणी मांडली आहे.


📖 पुस्तकाची रचना


हे पुस्तक साध्या, बोलक्या आणि प्रामाणिक भाषेत लिहिलं गेलं आहे. प्रत्येक प्रकरण एक स्वतंत्र धडा शिकवतो — पण सर्व धडे एकत्रित वाचले तर एक पूर्ण विचारप्रवाह तयार होतो.


पुस्तकात लेखकाने काही प्रमुख विषयांवर लक्ष केंद्रित केलं आहे:


पैशाबद्दलच्या चुकीच्या समजुती

समाजात पैसा म्हणजे लोभ, स्पर्धा, असं मानलं जातं. पण लेखक सांगतात — पैसा ही उर्जा आहे; त्याचा वापर योग्य दिशेने केल्यास तो निर्माण करतो, नाश नाही.


काम आणि आवड यांचं नातं

अनेकजण नोकरी करतात, पण समाधान नसतं. कारण कामात आपली ‘आवड’ आणि ‘मूल्य’ दिसत नाहीत. लेखक सांगतात — पैशासाठी काम करा, पण आपली आवड विसरू नका.


आर्थिक शिक्षणाचं महत्त्व

शाळांमध्ये पैसे कमवण्याचं, गुंतवणुकीचं किंवा बचतीचं शिक्षण दिलं जात नाही. पण हे शिक्षण प्रत्येकाला आवश्यक आहे. पुस्तक यात मार्गदर्शन करतं की आर्थिक निर्णय कसे घ्यावेत.


मूल्याधिष्ठित संपत्ती

लेखक स्पष्ट करतात — खरी संपत्ती केवळ बँक खात्यात नसते; ती आपल्या चारित्र्यात, नात्यांमध्ये आणि आत्मसंतुष्टतेत असते.

पैसा मिळवणं हे एक ध्येय असू शकतं, पण मूल्य टिकवणं हे जीवनाचं उद्दिष्ट असावं.


पैशाचा प्रवास – साधन की अंतिम लक्ष्य?

पैसा साधन आहे की ध्येय, हा प्रश्न लेखक वारंवार विचारतात. ते म्हणतात — जर आपण पैशाला साधन म्हणून पाहिलं, तर तो आपल्याला आयुष्य समृद्ध करतो; पण जर ध्येय बनवलं, तर तो आपल्या आयुष्याचं नियंत्रण घेतो.


🌱 आत्मविकास आणि सामाजिक दृष्टिकोन


लेखक फक्त वैयक्तिक समृद्धीबद्दल बोलत नाहीत, तर समाजात पैशाची जबाबदारी कशी पार पाडावी यावरही भर देतात.

त्यांच्या मते, प्रत्येक कमाईत एक सामाजिक बांधिलकी असते. आपल्या पैशातून आपण इतरांचं भलं करू शकतो — आणि हीच खरी समृद्धी आहे.


त्यामुळे "गोष्ट पैशापाण्याची" हे केवळ finance guide नाही; ते life philosophy आहे.


🪶 लेखनशैली आणि भाषेचा सौंदर्य


प्रफुल्ल वानखेडेंची भाषा अत्यंत प्रभावी आणि सहज आहे. ते उदाहरणांनी विचार मांडतात — सामान्य जीवनातील प्रसंग, संवाद, आणि अनुभवांमधून त्यांनी गुंतागुंतीचे विषय सोप्या शब्दांत सांगितले आहेत.

कधी ते शिक्षकासारखे वाटतात, कधी मित्रासारखे, तर कधी आरशासारखे — आपल्याच चुका आणि शक्यता दाखवणारे.


💬 प्रेरणादायी संदेश


पुस्तकातील काही मूलभूत संदेश असे आहेत:


पैशाचा गुलाम होऊ नका, त्याचा मालक बना.


तुमच्या कृतींमध्ये तुमची मूल्यं झळकली पाहिजेत.


संपत्ती ही केवळ आर्थिक नसून भावनिक, सामाजिक आणि आध्यात्मिक देखील असते.


ज्याच्याकडे पैसा आहे पण समाधान नाही, त्याचं आयुष्य अपूर्ण आहे.


पैसा आणि मूल्य एकत्र आले की निर्माण होते आनंदी जीवन.


🏆 वाचकांवरील प्रभाव


हे पुस्तक वाचल्यानंतर अनेक वाचकांनी सांगितलं की त्यांनी पैशाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोनच बदलला.

पूर्वी पैसा म्हणजे तणाव वाटायचा; आता तो ‘संधी’ वाटतो.

लेखक वाचकाला विचार करायला लावतात — मी जे कमावतोय, ते माझ्या मूल्यांना साजेसं आहे का?

ही अंतर्मुख करणारी प्रक्रिया प्रत्येकाला स्वतःचा मार्ग शोधायला मदत करते.

"गोष्ट पैशापाण्याची" हे पुस्तक म्हणजे पैशाचा अर्थ शोधण्याचा प्रवास आहे.

ते वाचकाला शिकवते की पैसा कमावणं गरजेचं आहे, पण त्याचवेळी जीवनाचं सौंदर्य, प्रामाणिकता आणि मूल्यं टिकवणं अधिक महत्त्वाचं आहे.

हे पुस्तक कोणत्याही वयोगटातील, व्यवसायातील किंवा पार्श्वभूमीच्या व्यक्तीला वाचण्यासाठी योग्य आहे.

ते तुम्हाला विचार करायला भाग पाडेल, आणि तुमच्या ‘कृतींना अर्थ’ देईल.


✨ थोडक्यात सांगायचं झालं तर,

हे पुस्तक म्हणजे आत्मपरीक्षण, आर्थिक शहाणपण आणि मूल्याधारित जीवन यांचं सुंदर मिश्रण आहे.

जर तुम्ही आयुष्यात पैशाचा अर्थ समजून घ्यायचा असेल, आणि तुमच्या कृतींना नवा दृष्टिकोन द्यायचा असेल —

तर ‘गोष्ट पैशापाण्याची’ हे पुस्तक   तुमच्यासाठी मार्गदर्शक ठरेल.

धन्यवाद.🙏🏻


☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾

          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा

पुस्तक क्र १४३

 


Reading Chain Group – Maharashtra State

Book Presenter: Mrs. Anjali Shashikant Godse (Shirke), Mardhe, Satara

Book Introduction No.: 143

Book Title: Victory Over The Ovstacles

Author: De.Vivek Ksheersagar

Publication & Edition: Neerksheersagarviveketu publication pune

Number of Pages:

Price / Contribution Value: ₹350

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚


Book Introduction No. 143


Introduction to “Victory Over The Obstacles: The Foundation for a Brave New World”

By Dr. Vivek Ksheersagar


We are very proud to say that Vivek Sir is a resident of Dhamner, Satara. As a person from Satara, getting the opportunity to read his book is truly a matter of pride. Salute to Sir’s remarkable writing!

“Victory Over The Obstacles: The Foundation for a Brave New World” by Dr. Vivek Ksheersagar is a profound and visionary work that bridges self-development, social reform, and ethical living. Rooted in both practical wisdom and philosophical insight, the book explores how individuals and societies can collectively overcome their challenges and create a balanced, progressive, and humane world.


A Holistic Vision for Transformation


The author’s perspective extends beyond personal success. He envisions an ideal civilization—strong in moral values, social equity, and sustainable development—built upon the conscious efforts of individuals who learn to triumph over their limitations. The book is a call to action: to rise above corruption, ignorance, injustice, and self-interest, and to replace them with integrity, education, compassion, and cooperation.


Structure and Themes


The book’s 23 chapters reflect a carefully woven tapestry of interconnected themes, ranging from the personal to the societal, from the material to the spiritual.


It begins with “My Village – An Ideal Village” and “Eradicating Corruption,” grounding the reader in social responsibility and ethical governance.


It then turns to Education, Law, Air, and Water, addressing the essential pillars of human civilization and environmental well-being.


Chapters on Traffic Problems, Religion Management, and Education of Values bridge civic awareness with moral education, highlighting how discipline and ethics sustain community harmony.


The section on Man’s Ultimate Goal and The Ideal Lifestyle of Four Ashrams draws inspiration from Indian philosophical tradition, connecting worldly duties with spiritual growth.


Practical issues like Food, Clothing, Shelter and Land, Economic Policy, Media, Occupation and Four Varnas, and Population Control illustrate Dr. Ksheersagar’s deep concern for balanced development.


Later chapters such as Old Age Homes – The Need of Time, Co-operation is Life, Fitness through Exercise, Behaviour, and Rights & Responsibilities present an integrated blueprint for healthy, ethical, and cooperative living.


Through these diverse yet interlinked topics, Dr. Ksheersagar constructs what can be seen as a social philosophy manual — a comprehensive guide to building a better self, a better community, and ultimately a Brave New World founded on truth, discipline, and collective effort.


The Essence of the Author’s Thought


Dr. Vivek Ksheersagar’s multidisciplinary background—spanning research, management, and community service—lends authenticity to every concept he presents. His ideas are neither abstract nor utopian; they are actionable principles meant for immediate application in everyday life. His writing encourages the reader to think critically, act ethically, and remain optimistic in the face of obstacles.


At its heart, the book champions the belief that true victory lies in conquering one’s inner barriers, and that this inner transformation becomes the cornerstone of societal progress.


Conclusion


“Victory Over The Obstacles” is more than a book—it is a roadmap for moral awakening, civic responsibility, and sustainable progress. It urges every reader to participate in the creation of a just and harmonious world where personal growth and collective welfare move hand in hand.


Through his clear vision and compassionate philosophy, Dr. Vivek Ksheersagar lays down not just a guide to overcome obstacles, but a foundation for a truly brave and enlightened new world.

Thank you.


☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾


Mrs. Anjali Shashikant Godse (Shirke)

Village & Post: Mardhe, Taluka & District: Satara

Tuesday, October 14, 2025

पुस्तक क्र १४२

 


वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १४२

पुस्तकाचे नाव - रिच डॅड पुअर डॅड

लेखकाचे नाव - रॉबर्ट टी. कियोसाकी आणि शेरॉन एल. लेक्टर , सी .पी . ए.

प्रकाशन व आवृत्ती- मंजुल पब्लिशिंग हाऊस प्रा. लिमिटेड भोपाळ

पृष्ठे संख्या– १८८

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ १९५

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१ ४२|पुस्तक परिचय

📘 पुस्तक परिचय — रिच डॅड पुअर डॅड


लेखक: रॉबर्ट टी. कियोसाकी

सहलेखक: शॅरॉन एल. लेक्टर, सी.पी.ए.

अनुवाद: मराठी आवृत्ती


🔹 प्रस्तावना


"रिच डॅड पुअर डॅड" हे केवळ वित्तविषयक पुस्तक नाही, तर आर्थिक विचारसरणी बदलणारा जीवनमंत्र आहे. हे पुस्तक जगभरात लाखो लोकांनी वाचलं आहे आणि आजही ते फायनान्शियल एज्युकेशनसाठी एक मार्गदर्शक ग्रंथ मानलं जातं. रॉबर्ट कियोसाकी यांनी आपल्या आयुष्यातील दोन वडिलांपासून घेतलेले अनुभव यात मांडले आहेत —


एक होते त्यांचे जैविक वडील, म्हणजेच पुअर डॅड (गरीब वडील)


आणि दुसरे होते त्याच्या मित्राचे वडील, म्हणजे रिच डॅड (श्रीमंत वडील)


दोघांचं शिक्षण, विचार आणि पैशाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन एकमेकांपासून पूर्णतः वेगळा होता. याच विचारविनिमयातून लेखकाने “श्रीमंती” म्हणजे काय, आणि “गरिबी” का टिकून राहते, याचं अत्यंत सोप्या भाषेत विश्लेषण केलं आहे.


🔹 पुस्तकातील मुख्य आशय


या पुस्तकाचा मुख्य उद्देश असा आहे की —

"पैसे कमावणे आणि पैसे टिकवणे यात फरक आहे."

बहुतेक लोक आयुष्यभर पैशासाठी काम करतात, पण श्रीमंत लोक पैशाला स्वतःसाठी काम करायला लावतात.


कियोसाकी सांगतात की शिक्षणसंस्था आपल्याला नोकरी मिळवण्यासाठी तयार करतात, पण आर्थिक स्वातंत्र्य मिळवण्यासाठी आवश्यक शिक्षण देत नाहीत.


🔹 दोन वडिलांची शिकवण — दोन भिन्न दृष्टीकोन


पुअर डॅड (गरीब वडील) —


“शाळेत चांगले गुण मिळवा, चांगली नोकरी मिळवा.”


“पैसे धोकादायक असतात, त्यात गुंतू नका.”


“स्थिर उत्पन्न हेच सुरक्षिततेचं चिन्ह.”


“कर्ज वाईट असतं.”

हे विचार पारंपरिक समाजाच्या विचारसरणीचं प्रतिनिधित्व करतात.


रिच डॅड (श्रीमंत वडील) —


“शिकत राहा, पण पैशांबद्दलही शिकत राहा.”


“नोकरी ही केवळ एक टप्पा आहे, ध्येय नाही.”


“पैसे तुमच्यासाठी काम करायला हवेत.”


“संपत्ती म्हणजे उत्पन्न देणारी मालमत्ता.”


या दोन भिन्न विचारधारांमधून लेखकाने आर्थिक बुद्धिमत्तेचा (Financial IQ) सारांश मांडला आहे.


🔹 संपत्ती आणि देणी यातील फरक


पुस्तकातील एक मूलभूत धडा म्हणजे —


“श्रीमंत लोक मालमत्ता विकत घेतात, गरीब लोक देणी विकत घेतात आणि मध्यमवर्गीय लोक देणींना मालमत्ता समजतात.”


मालमत्ता म्हणजे जी आपल्याला उत्पन्न देते — जसे की गुंतवणूक, शेअर्स, रिअल इस्टेट, व्यवसाय.

देणी म्हणजे जी आपले पैसे बाहेर नेतात — जसे की कर्ज, महाग गाडी, आलिशान घर.

कियोसाकी सांगतात की आर्थिक स्वातंत्र्यासाठी मालमत्तेचा प्रवाह वाढवणे अत्यंत आवश्यक आहे.


🔹 आर्थिक शिक्षणाचे महत्त्व


लेखकाचे मत आहे की आपण लहानपणापासूनच “पैशांबद्दल बोलू नका” अशी शिकवण घेतो. पण हेच सर्वात मोठं कारण आहे की लोक आर्थिकदृष्ट्या अडचणीत येतात.

श्रीमंत लोक मुलांना पैशांचा प्रवाह, गुंतवणूक, जोखीम घेणे आणि निर्णयक्षमता शिकवतात.

तर गरीब आणि मध्यमवर्गीय कुटुंबं मुलांना फक्त सुरक्षित नोकरी मिळवण्याचं ध्येय शिकवतात.


🔹 जोखीम आणि भीतीवर मात


लेखक म्हणतात — “जोखीम न घेणे ही सर्वात मोठी जोखीम आहे.”

बहुतेक लोक अपयशाच्या भीतीने नवे प्रयोग करत नाहीत. श्रीमंत लोक मात्र अपयशाला शिकण्याची संधी मानतात.

त्यांच्यामते, “तुमचं शिक्षण जर तुम्हाला केवळ नोकरीकडे नेत असेल, तर ते अपूर्ण आहे. ते तुम्हाला उद्योजकतेकडे, गुंतवणुकीकडे नेत नसेल, तर ते फक्त जगण्यासाठीचं शिक्षण आहे.”


🔹 आर्थिक स्वातंत्र्याकडे वाटचाल


पुस्तकात लेखक “Cashflow Quadrant” ही संकल्पना मांडतात —


Employee (नोकरी करणारा)


Self-Employed (स्वतंत्र व्यवसाय करणारा)


Business Owner (व्यवसाय मालक)


Investor (गुंतवणूकदार)


श्रीमंत लोक तिसऱ्या आणि चौथ्या वर्गात असतात, तर बहुतेक लोक पहिले दोन वर्गातच अडकून राहतात.

कियोसाकी म्हणतात की, खरी श्रीमंती म्हणजे “तुम्ही काम न करता देखील तुमचं उत्पन्न चालू राहणं.”


🔹 लेखनशैली आणि परिणामकारकता


हे पुस्तक अत्यंत सोप्या आणि संवादात्मक भाषेत लिहिलं आहे. लेखकाने स्वतःच्या बालपणीच्या गोष्टी, वास्तव उदाहरणं आणि साधे चार्ट्स वापरून गुंतागुंतीचे आर्थिक विचार अगदी सहजपणे मांडले आहेत. त्यामुळे वाचकाला फायनान्शियल एज्युकेशनचं आकर्षण निर्माण होतं.


🔹 पुस्तकाचा प्रभाव


या पुस्तकाने जगभरातील करोडो लोकांच्या विचारसरणीवर परिणाम केला आहे.


अनेकांनी या पुस्तकामुळे गुंतवणुकीची सवय लावली.


काहींनी स्वतंत्र व्यवसाय सुरू केला.


आणि काहींनी नोकरीबरोबर आर्थिक स्वातंत्र्याचं ध्येय ठेवायला सुरुवात केली.


“Rich Dad Poor Dad” हे पुस्तक केवळ श्रीमंत होण्याचा मार्ग दाखवत नाही, तर आर्थिकदृष्ट्या सजग आणि आत्मनिर्भर होण्याचं तत्त्वज्ञान शिकवतं.


🔹 निष्कर्ष


“रिच डॅड पुअर डॅड” हे पुस्तक आपल्याला शिकवते की —


श्रीमंती ही मनःस्थिती आहे, केवळ पैशांचा साठा नाही.


आर्थिक शिक्षण हे शालेय शिक्षणाइतकंच महत्त्वाचं आहे.


अपयशाची भीती झटकून जोखीम घ्या, शिका आणि वाढा.


आणि सर्वात महत्त्वाचं — पैशासाठी काम करणं थांबवा, पैशाला तुमच्यासाठी काम करू द्या.

हे पुस्तक प्रत्येक तरुण, पालक आणि शिक्षकाने वाचावं असं आहे — कारण हे केवळ श्रीमंतीचं नव्हे, तर स्वातंत्र्याचं तत्त्व



ज्ञान शिकवतं.

धन्यवाद.

☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾

          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा

पुस्तक क्र . १४१ बालसाहीत्य रविंद्रनाथ ठाकूर



 वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १४ १

पुस्तकाचे नाव - बालसाहित्य रवींद्रनाथ ठाकूर

लेखकाचे नाव - अनुवादिका सरोजिनी कमतनूरकर

प्रकाशन  व आवृत्ती- साहित्य अकादमी दिल्ली

पृष्ठे संख्या–  २०६

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ १२०

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१ ४ १|पुस्तक परिचय

 ☘️🍂🌾🎋🌾


🌿 पुस्तक परिचय : ‘बालसाहित्य — रवींद्रनाथ ठाकूर यांची निवडक लेख व कविता’

भारतीय साहित्यातील एक महान आणि अमर नाव म्हणजे रवींद्रनाथ ठाकूर — कवी, तत्वज्ञ, संगीतकार, नाटककार, चित्रकार आणि शिक्षणतज्ज्ञ. त्यांनी मानवी जीवनातील प्रत्येक भाव, प्रत्येक विचार, प्रत्येक नातं आपल्या लेखणीने स्पर्शिलं आहे. त्यांचं लेखन फक्त प्रौढांसाठीच नाही तर मुलांच्या कल्पनाशक्तीला, संवेदनांना आणि आनंदभावनांना सुद्धा समृद्ध करणारं आहे. म्हणूनच “बालसाहित्य — रवींद्रनाथ ठाकूर यांची निवडक लेख व कविता” हे पुस्तक बालसाहित्यातील एक अमूल्य ठेवा ठरतो.


हे पुस्तक लीला मजुमदार आणि क्षितीश रॉय यांनी संपादित केले असून त्याचा अनुवाद सरोजिनी कमतनूरकर यांनी सुंदर, प्रवाही आणि संस्कारित मराठीत केला आहे. अनुवाद असूनही त्यात मूळ बंगाली साहित्यातील माधुर्य, कोमलता आणि विचारांची खोली तशीच जपली गेली आहे.


🌸 रवींद्रनाथ ठाकूर आणि बालसाहित्य

रवींद्रनाथ ठाकूर हे बालकांच्या मनाचा तळ ओळखणारे लेखक होते. त्यांना माहीत होतं की मुलांचं जग हे कल्पनांच्या पंखांवर उडणारं असतं, त्यात जड शिक्षणापेक्षा जास्त महत्व असतं संवेदना, सौंदर्य आणि कल्पनेचं. त्यांनी लिहिलेल्या कथा, कविता आणि गद्यलेखनातून बालमनातील निष्पाप भाव, निसर्गाशी असलेलं नातं आणि प्रेम यांचं अप्रतिम दर्शन होतं.


बालसाहित्यातील त्यांची शैली साधी, निरागस आणि हृदयाला भिडणारी आहे. मुलांच्या भाषेत, पण विचार प्रौढांना विचार करायला लावणारे — हे ठाकूर यांच्या लेखनाचं वैशिष्ट्य आहे.


🌼 संपादनाची वैशिष्ट्ये

या संग्रहातील निवडक लेख आणि कविता हे संपादक लीला मजुमदार आणि क्षितीश रॉय यांनी अत्यंत काळजीपूर्वक निवडलेले आहेत. त्यांनी रवींद्रनाथ यांच्या विपुल साहित्यातून तीच रचना घेतली आहे जी बालसाहित्यातील मूलभूत मूल्ये अधोरेखित करते —

जसे की :


निसर्गप्रेम,


सृजनशीलता,


कल्पनाशक्ती,


प्रेम, करुणा,


आणि सत्य, सौंदर्य, चांगुलपणाचं दर्शन.


या पुस्तकातील प्रत्येक लेख आणि कविता वाचकाला विचार करायला, अनुभवायला आणि मनापासून जाणवायला लावते. बालमनाशी साधलेला हा संवाद अत्यंत नैसर्गिक वाटतो.


🌷 काव्यात्मकता आणि भाषाशैली

ठाकूर यांच्या कवितांचा सुर अगदी संगीतासारखा आहे. त्यांच्या बालकवितांमध्ये लय, ताल आणि गोडवा आहे. “फुलं”, “पाखरं”, “सूर्य”, “चंद्र”, “आई” किंवा “देव” या विषयांवर लिहिताना त्यांनी मुलांच्या भावना आणि त्यांच्या विश्वाचं चित्रण अतिशय सुंदररीत्या केलं आहे.


अनुवादिका सरोजिनी कमतनूरकर यांनी या भावसंपन्नतेचा अर्थपूर्ण अनुवाद केला आहे. त्या प्रत्येक कवितेत मूळ रचनांचा आत्मा जिवंत राहतो. त्यांच्या भाषांतरामुळे बंगाली भाषेतील रस मराठी वाचकांच्या मनात तसाच उतरतो.


🌻 लेखनातील मूल्यशिक्षण

या पुस्तकातील साहित्य मुलांना फक्त आनंद देत नाही, तर जीवनमूल्येही शिकवते.

उदाहरणार्थ —


सत्य, प्रेम, दया, सहानुभूती यांचा संदेश दिला आहे.


निसर्गाशी एकरूप होण्याचं शिक्षण दिलं आहे.


आणि सर्वात महत्वाचं म्हणजे स्वातंत्र्य, आत्मविश्वास आणि सृजनशीलतेचा संस्कार दिला आहे.


रवींद्रनाथ यांच्या दृष्टीने शिक्षण हे फक्त शाळेतील विषयांपुरतं मर्यादित नव्हतं; तर जीवनाशी जोडलेलं होतं. त्यामुळे त्यांच्या लेखनात खेळ, गाणं, निसर्ग, नाती आणि भावना हे सर्व घटक एकत्र आलेले दिसतात.


🌼 पुस्तकातील आशयविषय

या पुस्तकात रवींद्रनाथ ठाकूर यांचे अनेक प्रकारचे लेखन सामावलेले आहे —

कविता, लघुकथा, विचारलेख, आणि काही विनोदी शैलीतील लेखही आहेत.


प्रत्येक रचनेतून त्यांची बालमनाशी संवाद साधण्याची ताकद दिसून येते.

त्यांच्या कवितांमधील काही विषय असे —


‘आईचं ममत्व’ — जिथे आई आणि लेकराचं नातं कोमलतेने खुलतं.


‘पाखरांचं स्वातंत्र्य’ — ज्यातून मुलांना स्वतंत्र विचार करायला प्रवृत्त केलं आहे.


‘निसर्गातील खेळ’ — ज्यात झाडं, फुलं, वारा, पाऊस हे सारे सजीव वाटतात.


‘स्वप्न आणि कल्पना’ — जिथे बालमनाला कल्पनांच्या पंखांवर झेप घ्यायला शिकवलं आहे.


🌺 लीला मजुमदार आणि क्षितीश रॉय यांचा वाटा

लीला मजुमदार या स्वतः प्रसिद्ध बंगाली बालसाहित्यिक आहेत. त्यांनी बालकेंद्रित लेखनात नवे आयाम आणले. रवींद्रनाथांच्या साहित्याशी त्यांचा आत्मीय संबंध होता. त्यामुळे संपादन करताना त्यांनी फक्त रचना निवडल्या नाहीत, तर त्या मुलांच्या वयोगटानुसार आणि संवेदनानुसार सुसंगत केल्या आहेत.


क्षितीश रॉय यांनी संपादनात संतुलन राखलं आहे — गंभीर, विचारप्रवर्तक लेखांसोबत हलक्याफुलक्या, खेळकर रचनाही दिल्या आहेत. त्यामुळे वाचकाला या पुस्तकातून विचार आणि आनंद दोन्ही मिळतात.


🌿 अनुवादाची वैशिष्ट्ये

सरोजिनी कमतनूरकर यांनी मराठी भाषेत या रचनांना जिवंत केलं आहे. त्यांच्या अनुवादात भाषेचा ओघ, माधुर्य आणि भावार्थ अतिशय सुंदर रीतीने टिकून आहे. त्यांनी मूळ बंगाली संवेदनांना मराठी संस्कृतीच्या स्पर्शाने सजवलं आहे. त्यामुळे वाचकाला असं वाटतं की या कविता मूळ मराठी भाषेतच लिहिल्या आहेत.


त्यांच्या अनुवादामुळे हा संग्रह महाराष्ट्रातील विद्यार्थ्यांना, शिक्षकांना आणि पालकांनाही अत्यंत उपयुक्त ठरतो.


🌸 सांस्कृतिक आणि शैक्षणिक महत्त्व

हे पुस्तक केवळ साहित्यिकच नाही तर शैक्षणिक दृष्ट्याही महत्वाचं आहे.


शिक्षकांना बालसाहित्य शिकवताना उपयोगी पडेल,


पालकांना मुलांच्या वाचनाची रुची वाढवायला मदत होईल,


आणि विद्यार्थ्यांना वाचनातून नवा विचारप्रवाह मिळेल.


या रचनांमधून भारतीय संस्कृतीचं सौंदर्य, माणुसकीचं बंधन आणि निसर्गाशी नातं — हे सर्व एकत्र अनुभवायला मिळतं.


🌼 संपूर्ण प्रभाव

“बालसाहित्य — रवींद्रनाथ ठाकूर यांची निवडक लेख व कविता” हे पुस्तक म्हणजे बालमनाच्या सौंदर्याचा आरसा आहे. प्रत्येक पानावर कल्पनेची झुळूक आहे, प्रत्येक कवितेत एक भावगीत दडलेलं आहे. हे पुस्तक वाचताना वाचकाला एकाच वेळी मुलगा, विद्यार्थी आणि स्वप्न पाहणारा मनुष्य बनायला आवडतं.


रवींद्रनाथांच्या लेखनातून झिरपणारा आध्यात्मिक आशय, निसर्गप्रेम, आणि माणुसकीचा सुगंध मराठी वाचकांच्या मनात कायमचा साठून राहतो.


🌺 निष्कर्ष

संक्षेपाने सांगायचं झालं तर —

हे पुस्तक म्हणजे बालसाहित्याचा एक सांस्कृतिक खजिना आहे.

रवींद्रनाथ ठाकूर यांच्या रचनांमधील गहन विचार आणि बालसुलभ भाव या दोन्हींचा सुंदर संगम यात अनुभवायला मिळतो.

लीला मजुमदार व क्षितीश रॉय यांचे संपादन, आणि सरोजिनी कमतनूरकर यांचा समर्पित अनुवाद, यामुळे हे पुस्तक मराठी बालसाहित्याच्या विश्वात एक अविस्मरणीय आणि प्रेरणादायी ग्रंथ ठरतो.

धन्यवाद .

          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा

💐✍🏻📚🚩🌟

पुस्तक क्र १४० राजमाता जिजाऊ साहेब

 


वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १४०

पुस्तकाचे नाव - राजमाता जिजाऊ साहेब

लेखकाचे नाव - डॉ.सुवर्णा नाईक निंबाळकर

प्रकाशन व आवृत्ती- संस्कृती प्रकाशन पुणे

पृष्ठे संख्या– २७०

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ ३२५

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१ ४०|पुस्तक परिचय

 ☘️🍂🌾🎋🌾

राजमाता जिजाऊ साहेब

डॉ . सुवर्णा नाईक निंबाळकर

राजमाता जिजाऊ आईसाहेब


लेखिका — सुवर्णा ताई निंबाळकर


🌸 प्रस्तावना


मराठी साहित्यविश्वात आईच्या रूपाचं, तिच्या त्यागाचं, तिच्या संस्कारांचं वर्णन अनेक लेखनांमधून होत आलं आहे. पण “राजमाता जिजाऊ आईसाहेब” हे पुस्तक त्या सर्व आईंचं मूर्तिमंत प्रतीक ठरावं, अशी ही निर्मिती आहे. सुवर्णा ताई निंबाळकर या संवेदनशील लेखिकेने जिजाऊंचं जीवन केवळ ऐतिहासिक दृष्टिकोनातून नाही, तर एका आईच्या अंतर्मनातून अनुभवत साकारलं आहे. जिजाऊ म्हणजे फक्त शिवबांच्या आई नाहीत, तर त्या एका राष्ट्राच्या घडणीचा पाया आहेत, आणि हाच विचार या पुस्तकात अत्यंत प्रभावीपणे उलगडतो.


🌿 विषयवस्तूचा आढावा


पुस्तकात जिजामातेचं संपूर्ण आयुष्य काळानुसार रेखाटलं आहे — देवगिरीच्या सावलीत जन्मलेली जिजाऊ, भोसले घराण्यातील विवाह, निजामशाहीच्या अस्थिर काळात बालशिवबांचं संगोपन, स्वराज्याचं बीज त्यांच्या विचारातून उगवलेलं आणि अखेर आयुष्याच्या शेवटीही राष्ट्रधर्माशी निष्ठा असलेली एक शक्तीशाली स्त्री.


लेखिका इतिहासाच्या ओघात हरवलेलं आईपण पुन्हा जिवंत करते. जिजाऊ फक्त राजमाता नव्हत्या, त्या ‘संस्कारमाता’, ‘संघर्षमाता’, आणि ‘स्वराज्यमाता’ होत्या.


🔸 लेखनशैली


सुवर्णा ताईंची लेखनशैली अतिशय ओघवती, भावस्पर्शी आणि अभ्यासपूर्ण आहे. त्या केवळ ऐतिहासिक घटनांची मांडणी करत नाहीत, तर त्या प्रसंगांमागचं मनोविज्ञान, भावना आणि मूल्यं जिवंत करतात. वाचकाला असं वाटतं, जणू आपण पाचशे वर्षांपूर्वीच्या काळात जाऊन स्वतः जिजाऊंसोबत बोलत आहोत.


त्यांच्या लेखणीतील संवाद आणि वर्णनांमधून जिजाऊंच्या अंतःकरणातील वेदना, आशा आणि निश्चय प्रकट होतो. विशेष म्हणजे, लेखिका इतिहास आणि काव्यात्मक भावविश्व यांचं सुंदर मिश्रण करतात — हे या पुस्तकाचं सर्वात मोठं वैशिष्ट्य आहे.


⚔️ जिजाऊंचं बालपण व संस्कार


पुस्तकाच्या पहिल्या काही अध्यायांमध्ये जिजाऊंचं बालपण अत्यंत जिवंत चित्रणातून समोर येतं. मुलगी असतानाही त्यांना युद्धनीती, राज्यकारभार, धर्मशास्त्र याचं शिक्षण दिलं गेलं. आई माहेरच्या संस्कारांतून बलशाली आणि शिस्तप्रिय झाल्या. लेखिका दाखवतात की जिजाऊंच्या मनातल्या न्यायप्रियतेचं, सत्यनिष्ठेचं बीज त्यांच्या बालपणीच रुजलं होतं.


👑 विवाह आणि नवनिर्माण


भोसले घराण्यात झालेल्या जिजाऊंच्या विवाहानंतर त्यांचं जीवन अनेक आव्हानांनी वेढलं गेलं. पण त्या प्रत्येक संकटाकडे जिजाऊंनी मातृत्व आणि कर्तृत्व दोन्ही दृष्टींनी पाहिलं. शाहाजी राजांच्या अनुपस्थितीत त्या किल्ल्याचं आणि कुटुंबाचं रक्षण करताना एक आदर्श स्त्रीत्व उभं राहिलं. लेखिका सांगतात — “जिजाऊंनी युद्धाच्या धुरातही शिवबांना संस्कारांचा दीप दिला.”


🌄 शिवबांच्या संगोपनातील आईपण


पुस्तकातील मध्यवर्ती आणि सर्वात प्रभावी भाग म्हणजे शिवबांचं संगोपन. जिजाऊंची शिकवण, त्यांचा कठोर शिस्तीचा आग्रह, पण त्याचसोबत कोमल मायेचा स्पर्श — हे सर्व जणू आपल्या डोळ्यांसमोर जिवंत होतं.


सुवर्णा ताई दाखवतात की, जिजाऊंनी फक्त एक वीर घडवला नाही, तर एक दर्शनी नेता, न्यायप्रिय राजा, स्वराज्याचा स्वप्नद्रष्टा घडवला. त्यांनी शिकवलं —


“राजा व्हायचं असेल, तर आधी मनातलं राज्य जिंकायला शिक.”


जिजाऊंच्या संस्कारांनीच शिवबांमध्ये “हिंदवी स्वराज्य” या संकल्पनेची ठिणगी पडली.


🌺 राजमाता आणि राष्ट्रमाता


पुढील अध्यायांमध्ये लेखिका दाखवतात की, जिजाऊंचं मातृत्व घरापुरतं मर्यादित नव्हतं. त्या सर्व प्रजाजनांच्या आई होत्या. स्वराज्य स्थापन झाल्यानंतरही त्या सत्तेच्या मोहात न पडता सदैव न्याय, शिस्त आणि धर्माचं रक्षण करत राहिल्या.


त्यांच्या निर्णयांमागे बुद्धिमत्ता होती, त्यांच्या शब्दांमागे अनुभव होता, आणि त्यांच्या कृतींमागे निश्चय होता. जिजाऊ म्हणजे एका स्त्रीचा सामर्थ्यशाली आदर्श — ज्यांनी पुरुषप्रधान युगातही आपल्या विचारांनी इतिहास घडवला.


💫 भावनिकता आणि तत्त्वज्ञान


सुवर्णा ताई निंबाळकर यांची भाषा ही फक्त ऐतिहासिक नाही; ती भावनिक, तात्विक आणि प्रेरणादायी आहे. त्या जिजाऊंच्या जीवनातून आधुनिक स्त्रियांना संदेश देतात — की आई असणं म्हणजे फक्त जन्म देणं नव्हे, तर समाजाला दिशा देणं आहे.


जिजाऊंचं जीवन हे त्या काळातल्या स्त्रियांना प्रेरणादायी ठरलं, आणि आजही तेच संदेश देतं —


“संस्कारांनी घडवलेलं बाळच समाज बदलू शकतं.”


🌹 भाषेची वैशिष्ट्यं


लेखिकेची भाषा सहजसुंदर, संस्कृतप्रचुर पण ओघवती आहे. त्या रूपकं, प्रतीकं आणि संवादांचा सुंदर वापर करतात. अनेक ठिकाणी लेखिकेने जिजाऊंच्या संवादांना कवितेच्या ओळींचं स्वरूप दिलं आहे, ज्यामुळे वाचक भावविश्वात ओढला जातो.


उदाहरणार्थ, एक ठिकाणी त्या लिहितात —


“शिवबा, तुझं तलवार चालवणं मला आवडतं; पण त्यापेक्षा तुझं न्याय देणं मला अभिमानाचं वाटतं.”


अशा भावस्पर्शी वाक्यांमुळे पुस्तक फक्त ऐतिहासिक नाही, तर मानसिक आणि आत्मिक प्रवास ठरतो.


🕊️ प्रेरणादायी पैलू


या पुस्तकातून वाचकाला केवळ इतिहास कळत नाही, तर संस्कार, स्वाभिमान, धैर्य, मातृत्व, आणि राष्ट्रप्रेम यांचे धडे मिळतात. आजच्या काळातील मातांना आणि तरुण पिढीला हे पुस्तक एक प्रेरणास्त्रोत ठरतं.


जिजाऊंच्या विचारांमधून पुढील पिढीला हे शिकता येतं की — संकटे आली तरी ध्येय सोडायचं नाही; आणि ध्येय गाठलं तरी नम्रता गमवायची नाही.


🌞 निष्कर्ष


“राजमाता जिजाऊ आईसाहेब” हे पुस्तक म्हणजे इतिहासाची कथा नव्हे, तर एका महामातेचं चरित्र आहे — जिथे प्रत्येक पानावर त्याग आहे, प्रत्येक शब्दात प्रेरणा आहे, आणि प्रत्येक ओळीत मातृत्वाचा तेज आहे.


सुवर्णा ताई निंबाळकर यांनी जिजाऊंचं व्यक्तिमत्त्व इतकं जिवंत केलं आहे की वाचकाच्या मनात एकच भावना उमटते — “अशी असावी प्रत्येक आई — संस्कारांनी स्वराज्य घडवणारी.”


हे पुस्तक जिजाऊंच्या स्मृतीला केवळ वंदन करत नाही, तर त्यांच्या विचारांचं पुनरुज्जीवन करतं. प्रत्येक मराठी वाचकाने आणि विशेषतः प्रत्येक स्त्रीने हे पुस्तक वाचायलाच हवं — कारण हे पुस्तक आपल्याला सांगतं,


“आई म्हणजे शक्ती, आई म्हणजे संस्कार, आणि आई म्हणजे स्वराज्याची जननी — जिजाऊ!”

धन्यवाद .

          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा

पुस्तक क्र १३९ प्रभातरंग

 



वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १३९

पुस्तकाचे नाव - प्रभातरंग

लेखकाचे नाव - रवींद्र खंदारे

प्रकाशन  व आवृत्ती- चपराक प्रकाशन पुणे

पृष्ठे संख्या–  १६८

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ ३००

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१ ३ ९|पुस्तक परिचय

प्रभातरंग

रवींद्र खंदारे

सकाळचा सूर्य उगवताना जे रंग आकाशात खुलतात, ते मनालाही नवीन चेतना देतात. त्या प्रभातकिरणांतून जीवनाचा एक नवीन धडा मिळतो. अशीच प्रेरणा आणि जीवनमूल्यांची जाणीव देणारे लेखन म्हणजेच “प्रभातरंग” हे पुस्तक.

गटशिक्षणाधिकारी व उपशिक्षणाधिकारी म्हणून कार्यरत असलेले रवींद्र खंदारे हे केवळ प्रशासकीय जबाबदाऱ्या पार पाडणारे अधिकारी नाहीत, तर समाजजीवनाच्या विविध अंगांवर विचार करणारे, चिंतनशील आणि संवेदनशील लेखक आहेत. त्यांच्या लेखनातून शिक्षक, विद्यार्थी, पालक, सर्वसामान्य नागरिक – सगळ्यांसाठी विचारप्रेरक आणि कृतीक्षम संदेश उमटतो.

१. प्रभातरंगाची वैशिष्ट्ये

“प्रभातरंग” हे पुस्तक मुळात दैनिक प्रभातमध्ये नियमित प्रसिद्ध झालेल्या ५१ लेखांचा संग्रह आहे. या लेखांमध्ये लेखकाने अत्यंत सोप्या, परंतु प्रभावी भाषेत आपले विचार मांडले आहेत.

लेख जीवनाशी निगडीत आहेत – आरोग्य, आहार, तंत्रज्ञान, शिक्षण, समाजकारण, निसर्ग आणि मानवी नातेसंबंध या सर्वच विषयांचा यात समावेश आहे.

प्रत्येक लेखामागे सकारात्मक विचार, सखोल निरीक्षण आणि मार्गदर्शनाचा सूर आहे.

वाचकाला स्वतःबद्दल, आपल्या आजूबाजूच्या जगाबद्दल आणि समाजाबद्दल नव्याने विचार करायला भाग पाडणारे हे लेख आहेत.

२. लेखांचे स्वरूप व विषयवैविध्य

या पुस्तकातील ५१ लेख हे जीवनाच्या प्रत्येक क्षेत्राला स्पर्श करणारे आहेत. त्यांचे विषयसूत्र पाहिले, तर हे लेख अध्यात्म, विज्ञान, निसर्ग, सामाजिक प्रश्न, मानसिक स्वास्थ्य आणि वैयक्तिक विकास या सर्व आघाड्यांना उजाळा देतात.

आरोग्य व जीवनशैली : “सकस आणि पौष्टिक आहार गरजेचा”, “या लठ्ठपणाचे करायचे काय ?”, “तणावमुक्तीसाठी घ्या शांतता क्षण” यांसारखे लेख वाचकाला आरोग्याविषयी सजग करतात.

तंत्रज्ञान व काळाचा वेग : “वाढत्या स्क्रीनिंग टाईमचा विळखा”, “सायबर सजगता का महत्त्वाची ?”, “लाईक्स, कमेंट आणि शेअरचे मायाजाल” हे लेख नवे तंत्रज्ञान वापरताना आपण किती जागरूक राहिले पाहिजे हे पटवतात.

मानसिक व सामाजिक जाणीवा : “संवादाची त्रिसूत्री – प्लीज, सॉरी, थॅंक्यू”, “जाणीव ठेवू सामूहिक जबाबदारीची”, “सामूहिक शिस्त – एक जबाबदार पाऊल” यांसारखे लेख समाजात सकारात्मक बदल घडवण्यासाठी मार्ग दाखवतात.

प्रेरणा व वैयक्तिक विकास : “ध्येय हेच दीपस्तंभ”, “स्वतःची शक्ती ओळखा”, “छंद किती कामाचा ?”, “अभ्यासाची दशसूत्री” हे लेख वैयक्तिक प्रगतीसाठी दिशा देतात.

निसर्ग व जीवनमूल्ये : “निसर्ग विकासाच्या दृष्टीची गरज”, “आला रानमेवा, आवडीने घ्यावा”, “हरवलेली खेळकर पाखरं” हे लेख निसर्गाशी नाते दृढ करतात.

३. लेखकाची शैली

रवींद्र खंदारे यांच्या लेखनशैलीत काही ठळक वैशिष्ट्ये दिसतात –

साधेपणा व सरळपणा : अवघड संकल्पना किंवा विचार अगदी सोप्या शब्दांत मांडले आहेत.

जीवनाशी जोडलेला अनुभव : प्रत्येक लेखाच्या मुळाशी एखादी दैनंदिन गोष्ट, प्रसंग, शाळेतील किंवा समाजातील अनुभव असतो.

प्रेरणादायी दृष्टिकोन : फक्त समस्येचे वर्णन न करता त्यावर उपायही दाखवला जातो.

भावनिक आणि विचारप्रवर्तक सूर : “वृद्धाश्रम नको – कृतज्ञता भवन हवे” किंवा “माणुसकीची भिंत” यांसारख्या लेखांतून मानवी मूल्यांची हाक उमटते.

४. पुस्तकाचा परिणाम

हे पुस्तक वाचताना वाचकाला तीन अनुभव मिळतात :

स्वतःकडे पाहण्याची संधी – आपण स्वतः कसे जगतो, कुठे कमी पडतो याचा विचार करवून घेते.

समाजाशी नाते घट्ट करण्याची प्रेरणा – सामूहिक जबाबदारी, शिस्त, संवाद, माणुसकी यांची जाणीव देते.

आशावादी दृष्टिकोन – प्रत्येक समस्या ही संधी असू शकते, हे दाखवून आत्मविश्वास वाढवते.

५. “प्रभातरंग”ची गरज आजच्या काळात

आजचा काळ हा वेग, ताणतणाव, तंत्रज्ञानाचे व्यसन आणि सामाजिक तुटकपणा यांनी व्यापलेला आहे. या पार्श्वभूमीवर असे विचारप्रेरक लेखन समाजासाठी अत्यावश्यक ठरते.

विद्यार्थ्यांना दिशा देण्यासाठी,

शिक्षकांना मार्गदर्शनासाठी,

पालकांना जाणिवा वाढवण्यासाठी,

आणि सर्वसामान्य वाचकाला आयुष्याकडे सकारात्मकतेने पाहण्यासाठी हे पुस्तक उपयुक्त ठरते.

६. पुस्तकाचे नाव व त्यामागचा अर्थ

“प्रभातरंग” हे शीर्षकच आशावादाचे प्रतीक आहे. प्रभात म्हणजे नवा उष:काल, नवा प्रारंभ, आणि रंग म्हणजे विविधता. प्रत्येक लेख म्हणजे जणू जीवनात उगवणारा एक नवीन रंग आहे, जो वाचकाच्या विचारविश्वाला उजळून टाकतो.

निष्कर्ष

“प्रभातरंग” हे पुस्तक वाचकाला केवळ बौद्धिक खाद्य देत नाही, तर जीवन जगण्याची प्रेरणादायी दिशा देते. या ५१ लेखांतून लेखकाने समाज, शाळा, निसर्ग, तंत्रज्ञान, मानसिकता आणि जीवनमूल्ये या सर्व क्षेत्रांचा विचार केलेला आहे.


सकाळच्या सूर्यकिरणांसारखे हे लेख वाचकाच्या मनाला नवीन चेतना देतात, आणि त्याच्या जीवनात सकारात्मक बदल घडवतात. त्यामुळे प्रत्येक शिक्षक, विद्यार्थी, पालक आणि चिंतनशील वाचकासाठी हे पुस्तक मार्गदर्शक दीपस्तंभ ठरते.


☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾

          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा

पुस्तक क्र १३८ दोन बच्चे दोन लुच्चे

 


वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १३ ८

पुस्तकाचे नाव - दोन बच्चे दोन लुच्चे

लेखकाचे नाव - रत्नाकर मतकरी

प्रकाशन व आवृत्ती- डिंपल पब्लिकेशन्स पालघर

पृष्ठे संख्या– ४८

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ ६०

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१ ३ ८|पुस्तक परिचय

पुस्तक परिचय : दोन बच्चे दोन लुच्चे – रत्नाकर मतकरी


मराठी साहित्यविश्वात रत्नाकर मतकरी हे एक अतिशय प्रख्यात, बहुगुणी आणि लोकप्रिय नाटककार म्हणून ओळखले जातात. त्यांचे लेखन हे विविधांगी आहे. प्रौढांसाठी गंभीर आशय मांडणारी नाटके, कथासंग्रह, कादंबऱ्या तसेच बालसाहित्यातील त्यांचा सहभाग अत्यंत महत्त्वाचा ठरतो. विशेषतः बालनाट्य या क्षेत्रात त्यांनी केलेले योगदान अद्वितीय आहे. मुलांना करमणूक तर मिळालीच, पण त्याच वेळी समाजातील गंभीर प्रश्नांची जाणीव करून देणारे, त्यांच्यात विचारप्रवृत्ती जागवणारे आणि संवेदनशीलतेची बीजे रोवणारे असे नाट्यलेखन त्यांनी केले. अशा या त्यांच्या समृद्ध साहित्यभांडारात “दोन बच्चे दोन लुच्चे” हे बालनाट्य विशेष उल्लेखनीय ठरते.


हे नाटक वाचताना वा पाहताना प्रथमदर्शनी ते विनोदी, हलकेफुलके आणि हास्यनिर्मिती करणारे वाटते. मात्र, कथानकाच्या पाठीमागे एक अत्यंत गंभीर व ज्वलंत असा बालमजुरीचा प्रश्न लपलेला आहे. याचमुळे हे नाटक फक्त मनोरंजनापुरते मर्यादित राहत नाही, तर ते समाजप्रबोधनाचे एक प्रभावी माध्यम ठरते.


१. बालनाट्याची परंपरा आणि रत्नाकर मतकरींचा सहभाग


मराठी नाट्यपरंपरेत बालनाट्याला एक मानाचे स्थान आहे. मुलांसाठी खास लेखन करणारे फारसे नाटककार नाहीत. बऱ्याचदा बालनाट्य हे केवळ बालगीते, रंगतदार प्रसंग वा काल्पनिक जग यापुरते सीमित राहिलेले दिसते. पण मतकरींनी या प्रकाराला एक नवे उंचीवर नेले. त्यांनी बालमनातील उत्सुकता, जिज्ञासा, बुद्धिमत्ता आणि प्रश्न विचारण्याची वृत्ती यांचा सूक्ष्म अभ्यास करून त्याला सामाजिक वास्तवाशी जोडले.


यामुळे त्यांच्या नाटकात फक्त करमणूक नसते, तर त्यातून मुलांना विचार करण्यास प्रवृत्त करणारा आशयही आढळतो. “दोन बच्चे दोन लुच्चे” हे याचे उत्तम उदाहरण म्हणता येईल.


२. नाटकाचा कथाविषय


या नाटकाचा केंद्रबिंदू दोन लहान मुले आहेत. ती गरीब कुटुंबातील, जगण्यासाठी धडपडणारी, रोजंदारी करून पोट भरणारी आहेत. शिक्षणाचा त्यांना स्पर्शही झालेला नाही. शाळेत जाण्याऐवजी त्यांना कामावर जावे लागते. हा बालमजुरीचा प्रश्न आपल्यासमोर येतो.


या मुलांचा मालक मात्र अत्यंत छळवादी, कठोर आणि अन्यायी आहे. लहान मुलांवर कामाचा ताण टाकणे, त्यांच्याशी वाईट वागणे ही त्याची सवय. परंतु या दोन हुशार मुलांनी आपले चातुर्य, विनोदबुद्धी आणि शहाणपणा वापरून या मालकाला कसे चकवले, कसे त्याची जिरवली याचे रम्य चित्रण नाटकात आहे.


यामुळे प्रेक्षक, विशेषतः बालप्रेक्षक, या मुलांच्या चातुर्यावर खुश होतात. ते हसतात, दातओठांनी दाद देतात. पण त्या हसऱ्या प्रसंगामागून एक गंभीर प्रश्नही डोकावतो —

👉 ही मुले कामाला का लागली?

👉 त्यांना शाळेत जाण्याची संधी का मिळाली नाही?

👉 अजून कितीतरी मुले अशीच परिस्थिती भोगत असतील का?


या प्रश्नांकडे बालप्रेक्षकांचे लक्ष आपोआप वेधले जाते.


३. बालमजुरीचा सामाजिक संदर्भ


भारतामध्ये बालमजुरी हा दीर्घकाळ गंभीर प्रश्न राहिला आहे. आजही लाखो मुले शिक्षणाच्या हक्कापासून वंचित राहून कामधंद्यात अडकलेली आहेत. कुटुंबाची आर्थिक दारिद्र्यरेषा, शिक्षणाबद्दलची उदासीनता, पालकांची निरक्षरता, कारखानदारी वा लहान उद्योगांचे शोषण — ही बालमजुरीची मूळ कारणे आहेत.


मतकरींनी “दोन बच्चे दोन लुच्चे” या नाटकातून अगदी सहजतेने हा प्रश्न मांडला आहे. त्यांनी कोणतेही प्रवचन न देता, केवळ नाट्यरूप सादरीकरणातून बालमनावर खोल ठसा उमटवला.


मुलांना थेट या विषयावर भाषण करून पटवणे अवघड आहे. पण हास्यरस, करमणूक आणि रोमांच यातून संदेश दिला तर तो सहज आत्मसात होतो. हाच प्रयोग या नाटकात पाहायला मिळतो.


४. नाटकाचे वैशिष्ट्य


हास्य आणि संदेश यांचा सुंदर संगम : नाटक हसवते, करमणूक करते; पण त्यातून सामाजिक वास्तवाची जाणीवही करून देते.


बालमानसाचा अचूक वेध : बालप्रेक्षक हुशारीला दाद देतात. जेव्हा दोन लहान मुले आपला मालक चकवतात, तेव्हा मुलांना आपल्याच विजयासारखे वाटते.


सामाजिक प्रबोधन : बालमजुरी हा गंभीर प्रश्न अत्यंत हलक्या, पण परिणामकारक पद्धतीने मांडला आहे.


नाट्यरूपता : प्रसंगांची मांडणी, संवादांची चपखलता आणि विनोदी अंगामुळे हे नाटक रंगमंचावर अतिशय रंगतदार ठरते.


५. बालप्रेक्षकांवर होणारा परिणाम


हे नाटक पाहणारी मुले दोन पातळ्यांवर प्रतिक्रिया देतात.


तात्काळ पातळीवर त्यांना नाटकातील विनोद, हुशारी, धाडस आवडते.


अंतर्मुख पातळीवर मात्र त्यांना प्रश्न पडतात — “मी शाळेत जातो, पण अशी काही मुले शाळेत का नाहीत? त्यांना काम करावे का लागते?”


यातून मुलांमध्ये संवेदनशीलता, सामाजिक जाणीव, प्रश्न विचारण्याची वृत्ती विकसित होते. हीच या नाटकाची खरी ताकद आहे.


६. लेखकाचा दृष्टिकोन


रत्नाकर मतकरींच्या लेखनात एक वैशिष्ट्य ठळक दिसते — वास्तवाचे दर्शन घडवताना ते थेट उपदेश न करता कलात्मक रूपातून संदेश देतात. “दोन बच्चे दोन लुच्चे” मध्येही त्यांनी हेच केले आहे.


त्यांच्या मते, बालनाट्य हे फक्त करमणुकीसाठी असू नये. ते मनोरंजनासोबत शिक्षण आणि प्रबोधनाचे कार्य करावे. मुलांमध्ये विचार, प्रश्न, जाणीवा जागृत व्हाव्यात. त्यामुळे त्यांची समाजाकडे बघण्याची दृष्टी अधिक व्यापक आणि संवेदनशील होईल. हे ध्येय या नाटकातून स्पष्टपणे दिसते.


७. नाटकाचे साहित्यिक मूल्य


साहित्याला जर समाजाशी जोडून पाहिले, तरच ते खरी किंमत मिळवते. या नाटकातले साहित्यिक मूल्य खालील बाबींमध्ये दिसते –


भाषाशैली : सोपी, सरळ, मुलांना समजेल अशी.


संवाद : विनोदी, प्रभावी आणि विचारप्रवृत्त करणारे.


कथानक : तणाव, संघर्ष आणि समाधान यांची योग्य सांगड.


संदेश : अप्रत्यक्ष पण ठळक, हृदयाला भिडणारा.


यामुळे हे नाटक केवळ बालसाहित्याच्या चौकटीत न बसता मराठी नाट्यसाहित्यात एक महत्त्वाचा सामाजिक दस्तऐवज ठरते.


८. आजच्या संदर्भातील महत्त्व


आजच्या काळात शिक्षणाचा प्रसार मोठ्या प्रमाणात झाला आहे. तरीही अजूनही अनेक मुले शिक्षणापासून वंचित राहतात. बालमजुरीच्या घटना अधूनमधून समोर येतातच. त्यामुळे “दोन बच्चे दोन लुच्चे” हे नाटक आजही तितकेच समर्पक आणि आवश्यक वाटते.


यातून केवळ मुलांनाच नव्हे तर प्रौढांनाही विचार करायला भाग पाडले जाते. समाजाने बालमजुरीसारख्या प्रश्नांकडे दुर्लक्ष करू नये, प्रत्येक मुलाला शिक्षणाचा हक्क मिळाला पाहिजे, याची जाणीव हे नाटक करून देते.


९. निष्कर्ष


“दोन बच्चे दोन लुच्चे” हे नाटक रत्नाकर मतकरींच्या बालनाट्यलेखनातील एक उज्ज्वल पर्व ठरते. मुलांना हसवणारे, करमणूक करणारे, पण त्याच वेळी त्यांना विचार करायला भाग पाडणारे असे हे अद्वितीय नाटक आहे.


दोन लहान मुलांच्या कथेतून त्यांनी बालमजुरीसारखा कठोर प्रश्न अत्यंत प्रभावी पद्धतीने मांडला. बालप्रेक्षकांच्या मनात संवेदनशीलतेची बीजे पेरून त्यांनी सामाजिक प्रबोधनाचे कार्य केले.


हे नाटक वाचणाऱ्या वा पाहणाऱ्या प्रत्येकाला एक जाणिव होते –

👉 मुलांचे बालपण आनंदात, शिक्षणात व सर्जनशीलतेत जावे, हे आपले कर्तव्य आहे.

👉 बालमजुरी हा समाजाचा कलंक असून त्याचे उच्चाटन करणे ही सामूहिक जबाबदारी  आहे.

यामुळे “दोन बच्चे दोन लुच्चे” हे नाटक फक्त साहित्यिक दृष्टीने नव्हे तर सामाजिक दृष्ट्याही अत्यंत मौल्यवान ठरते.

धन्यवाद .

☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾

          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा