Thursday, December 18, 2025

१५८ गंमत शाळा भाग एक


 वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १ ५ ८

पुस्तकाचे नाव - गंमतशाळा

लेखकाचे नाव - राजीव तांबे

प्रकाशन व आवृत्ती- राजहंस प्रकाशन पुणे

पृष्ठे संख्या– ११९

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ १४०

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१ ५ ८ |पुस्तक परिचय

*गंमत शाळा*

राजीव तांबे

आजच्या वेगवान, तंत्रज्ञानप्रधान युगात मुलांचे शिक्षण केवळ पाठ्यपुस्तकांपुरते मर्यादित न राहता अनुभवाधिष्ठित, प्रयोगशील आणि आनंददायी व्हावे अशी सर्वांचीच अपेक्षा असते. अशा काळात **राजीव तांबे यांचे *‘गंमत शाळा’*** हे पुस्तक म्हणजे शिक्षणाला आनंदाची, कुतूहलाची आणि प्रयोगशीलतेची जोड देणारा एक अत्यंत सुंदर प्रयत्न आहे. हे पुस्तक केवळ वाचनासाठी नसून *अनुभवण्यासाठी* आहे; केवळ शिकवण देणारे नसून *शिकण्याची प्रक्रिया* जिवंत करणारे आहे.

*गंमत शाळा* हे नावच पुस्तकाचा आत्मा सांगून जाते. ही शाळा ना चार भिंतींमध्ये अडकलेली आहे, ना वेळापत्रकाच्या चौकटीत बंदिस्त. ही शाळा आहे घरातली, अंगणातली, स्वयंपाकघरातली, आजीआजोबांच्या आठवणींमधली आणि नातवाच्या प्रश्नांमधली. या पुस्तकातून घर शाळेत येते आणि शाळा घरात शिरते.

या पुस्तकाची सर्वात मोठी जमेची बाजू म्हणजे त्याची **कथारचना**. एकूण **३० विज्ञानकथा** या पुस्तकात दिलेल्या असून त्या सर्व कथा आजीआजोबा आणि त्यांचा नातू यांच्यातील संवादातून उलगडतात. आजी-आजोबांचे अनुभव, निरीक्षणे, साधी भाषा आणि नातवाचे निरागस प्रश्न या संवादातून विज्ञान अगदी सहजपणे उलगडत जाते.

ही मांडणी मुलांना जवळची वाटते, कारण आजी-आजोबा म्हणजे विश्वास, प्रेम आणि गोष्टींचा खजिना. त्यामुळे विज्ञान ही कोरडी, अवघड गोष्ट न वाटता **घरगुती गप्पांमधून उमलणारे ज्ञान** बनते.

*गंमत शाळा* हे पुस्तक नुसत्या विज्ञानकथा सांगत नाही; तर **विज्ञान प्रयोग कथांच्या स्वरूपात मांडते**. म्हणजे प्रत्येक कथा ही एखाद्या छोट्याशा प्रयोगाभोवती फिरते. हे प्रयोग कुठल्याही प्रयोगशाळेतले नाहीत, महागड्या साधनांचे नाहीत. ते केले जातात.

* घरात सहज उपलब्ध वस्तूंमधून

* स्वयंपाकघरातील साहित्यांतून

* खेळण्यांतून

* रोजच्या अनुभवांतून

प्रत्येक प्रयोगामागील **विज्ञान अत्यंत सोप्या, ओघवत्या भाषेत** समजावून सांगितले आहे. त्यामुळे मुलांना “हे असंच का?” हा प्रश्न पडतो आणि त्याचं उत्तर प्रयोगातूनच मिळतं.

या पुस्तकातील काही निवडक कथांची शीर्षकेच मुलांमध्ये उत्सुकता निर्माण करतात.

* *हत्तीचे वजन करा*

* *अंडे का फंडा*

* *चुंबक जादू*

* *गारेगार पाण्याची माळ*

* *वरच्यावर जादू*

* *प्रेमाचा घास*

* *जादूची खुर्ची*

* *पळणारा चंद्र*

ही शीर्षके वाचतानाच मुलांच्या डोळ्यांत कुतूहल चमकते. “हत्तीचं वजन कसं काय करायचं?”, “अंड्याचा फंडा म्हणजे काय?”, “चुंबक खरंच जादू करतो का?” असे प्रश्न मनात उभे राहतात. आणि कथा वाचताना त्यांची उत्तरं प्रयोगातून सापडतात.

हे पुस्तक मुलांची **सुप्त सर्जनशीलता शोधून काढणारी शाळा** आहे. प्रयोग करताना मुले विचार करतात, निरीक्षण करतात, अंदाज बांधतात, चुका करतात आणि पुन्हा प्रयत्न करतात. हीच तर खरी शिकण्याची प्रक्रिया आहे.

आजच्या शिक्षणपद्धतीत जिथे “बरोबरचूक” यावर भर असतो, तिथे *गंमत शाळा* मुलांना सांगते.

हे पुस्तक केवळ मुलांसाठीच नव्हे तर **प्रत्येक शिक्षकासाठी एक प्रेरणास्थान** आहे. वर्गात विज्ञान कसं शिकवावं, प्रयोग कसे सोपे करता येतील, गोष्टींच्या माध्यमातून संकल्पना कशा समजावता येतील याचं सुंदर उदाहरण म्हणजे *गंमत शाळा*.

शिक्षक या पुस्तकातील प्रयोग थेट वर्गात वापरू शकतात, उपक्रम रचू शकतात आणि मुलांमध्ये वैज्ञानिक दृष्टिकोन विकसित करू शकतात.

पालकांसाठी हे पुस्तक म्हणजे **मुलांबरोबर गुणवत्तापूर्ण वेळ घालवण्याचं साधन** आहे. मोबाईल, टीव्हीपासून थोडं दूर नेऊन, मुलांना आई-वडील, आजी-आजोबांसोबत प्रयोग करत शिकता येईल, हसता येईल, बोलता येईल — अशी संधी हे पुस्तक देते.

राजीव तांबे यांची भाषा अतिशय सोपी, संवादात्मक आणि प्रवाही आहे. कुठेही अवघड वैज्ञानिक संज्ञांचा बोजा नाही. त्यामुळे अगदी लहान मुलांपासून मोठ्यांपर्यंत सर्वांनाच हे पुस्तक आपलंसं वाटतं.

*गंमत शाळा* हे पुस्तक म्हणजे 

* विज्ञानाची भीती घालवणारे

* प्रयोगशीलतेला चालना देणारे

* घर आणि शाळेतील अंतर मिटवणारे

* आजी-आजोबांच्या ज्ञानाला सन्मान देणारे

* आणि मुलांच्या डोळ्यांत कुतूहलाची चमक निर्माण करणारे

**प्रत्येक शिक्षकाने, प्रत्येक पालकाने आणि प्रत्येक मुलाने हे पुस्तक वाचायलाच हवे.**

खऱ्या अर्थाने *शिकणं म्हणजे गंमत* असू शकते, हे *गंमत शाळा* आपल्याला मनापासून पटवून देते.

सर्व पालकांनी शिक्षकांनी वाचावं आणि अनुकरण करावं एवढं सुंदर पुस्तक .

धन्यवाद .

☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾

          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा

१५७ कासवे आणि मगरींचे जग


 वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १५७

पुस्तकाचे नाव - कासवे व मगरींचे जग

लेखकाचे नाव - इंद्रनील दास व झई व रॉम व्हिटेकर

प्रकाशन व आवृत्ती- नॅशनल बुक ट्रस्ट नवीदिल्ली

पृष्ठे संख्या– १००

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ ४०

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१ ५ ७ |पुस्तक परिचय

कासवे आणि मगरींचे जग हे पुस्तक निसर्गातील दोन प्राचीन, गूढ आणि अत्यंत रोचक जीवसमूहांचे रहस्य उलगडणारे ज्ञानकोशात्मक पुस्तक आहे. जलचर- उभयचर या दोन्ही जगांमध्ये स्वतःचे अनोखे अस्तित्व टिकवून ठेवणाऱ्या कासव आणि मगरी यांचा जीवनप्रवास, त्यांची शारीरिक बनावट, जगण्याची कला, पर्यावरणातील भूमिका आणि त्यांच्यावर मंडरलेले संकट यांचा सखोल मागोवा या पुस्तकात घेण्यात आला आहे.

१) लाखो वर्षांचा प्रवास – उत्पत्ती आणि उत्क्रांती

कासवे आणि मगरी या दोन्ही प्रजाती पृथ्वीवर सर्वात प्राचीन काळापासून अस्तित्वात आहेत.

कासव ही प्राणीप्रजाती सुमारे २० कोटी वर्षांपासून पृथ्वीवर आहे. डायनासोर युगापासून ते आजपर्यंत कासवांच्या शरीररचनेत फारसे बदल झालेले नाहीत.

मगरींची उत्क्रांतीही प्राचीन आहे. त्यांचे पूर्वज डायनासोरसारखेच दिसणारे आणि तितकेच बलवान होते.

या उत्क्रांती प्रवासाचा वैज्ञानिक दृष्टीने सुंदर उलगडा पुस्तकात केला आहे.

२) शरीररचना – निसर्गाची अनोखी देणगी

या प्राण्यांची शरीरबांधणी त्यांच्या जगण्याच्या पद्धतीशी पूर्णपणे जुळलेली आहे.

कासवाचे कवच : त्याचे संरक्षण कवच हे जगातील अतिशय विलक्षण जैविक रचना आहे. शत्रूंपासून बचाव, वातावरणातील बदल, हालचालया सर्वांसाठी कवच महत्त्वाचे ठरते.

मगरीचे जबडे : मजबूत स्नायूंनी युक्त, अतिशय वेगाने बंद होणारे जबडे ही तिच्या शिकारीतील सर्वात मोठी ताकद आहे.

डोळे, नखं, पाय, त्वचेतील कठीण खवले या सर्वांचे वैज्ञानिक विश्लेषण पुस्तकात सविस्तर दिलेले आहे.

३) अधिवास आणि जीवनशैली

कासवे आणि मगरी दोन्ही जलाशयांवर अवलंबून असले तरी त्यांची जीवनशैली भिन्न आहे.

कासवे समुद्र, नदी, तळी तसेच जमिनीवर अंडी घालण्यासाठी किनाऱ्यांवर दिसतात. त्यांचा प्रवास हजारो किलोमीटरपर्यंत होत असतो.

मगरी नदीकाठ, दलदली, सरोवरे या ठिकाणी राहतात. त्या अर्ध-जलचर असून पाण्यात आणि जमिनीवर दोन्ही ठिकाणी तितक्याच सहजतेने राहू शकतात.

प्रत्येक अधिवासातील बदल, उपलब्ध अन्न, शिकारी व संरक्षणाच्या पद्धती पुस्तकात जिवंत दृश्यांसह मांडल्या आहेत.

४) आहार व शिकारपद्धती

कासवांचे आहारप्रकार (शाकाहारी, मांसाहारी, सर्वभक्षी) यांच्या आधारे त्यांचे उपजीवन कसे बदलते हे स्पष्ट केले आहे.

मगरींची शिकारपद्धती—धीर, वेग, अचानक हल्ला, पाण्यात ओढणे या सर्वांचा रोमांचक अभ्यास पुस्तकात आढळतो.

५) प्रजनन, पिलांचे संगोपन आणि चक्र

कासवांचे अंडी घालणे, समुद्रकिनाऱ्यावरून नवजात पिल्लांचा समुद्राकडे धावण्याचा संघर्ष, मादी मगरींचा मातृत्वभाव, घरटे बांधण्याची पद्धत, तापमानानुसार पिल्लांचे लिंग ठरणे—हे भाग अतिशय रोचक आहेत.

६) पर्यावरणीय भूमिका

ही दोन्ही प्रजाती पर्यावरणातील तितक्याच महत्त्वाच्या कड्या आहेत.

कासव समुद्री परिसंस्थेतील संतुलन राखण्यासाठी उपयुक्त आहेत.

मगरी ओलित प्रदेशांचे ‘की-स्टोन स्पिशीज’ म्हणून ओळखल्या जातात.

हे वैज्ञानिक विवेचन पुस्तकाला अधिक समृद्ध करते.

७) संवर्धनाची गरज – निसर्गाची हाक

आज मानवाच्या अतिक्रमणामुळे आणि प्रदूषणामुळे दोन्ही प्रजाती धोक्यात आल्या आहेत.

समुद्रातील प्लास्टिकमुळे कासवांचे प्रचंड नुकसान होते.

मानवांकडून होणारी शिकार आणि अधिवास नष्ट होणे यामुळे मगरींचे अस्तित्व धोक्यात आले आहे.

पुस्तकात संवर्धनासाठी विविध उपक्रम, कायदे, स्वयंसेवी संस्थांचे प्रयत्न यांचेही वर्णन आहे.

८) रोचक तथ्ये आणि निरीक्षणे

मुलांना आणि विज्ञानप्रेमींना आकर्षित करणारी अनेक मनोरंजक माहिती या पुस्तकात आहे .

कासवे दीर्घायुष्याची रहस्ये

मगरींचा रात्री उत्कृष्ट दृष्टी

पाण्याखाली दीर्घकाळ श्वास रोखण्याची क्षमता

स्थलांतरातील साहस

या गोष्टी पुस्तकाला अधिक मजेदार बनवतात.

हे पुस्तक माहितीपूर्ण, चित्रांनी सजलेले आणि आकर्षक आहे. विज्ञान, पर्यावरण आणि निसर्गजीवन शिकवण्यासाठी हे पुस्तक विद्यार्थ्यांसाठी तसेच शिक्षकांसाठी उत्कृष्ट आहे. निसर्गातील जैवविविधता समजून घेण्यासाठी आणि संवर्धनाची जाणीव निर्माण करण्यासाठी हे पुस्तक नक्कीच प्रेरणादायी ठरते.

धन्यवाद .

☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा

पुस्तक क्र . १५६ महान वैज्ञानिक

 


वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १ ५ ६

पुस्तकाचे नाव - महान वैज्ञानिक

लेखकाचे नाव - गुणाकार मुळे

प्रकाशन व आवृत्ती- राजकमल प्रकाशन नवी दिल्ली

पृष्ठे संख्या– १०३

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ १२५

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१ ५ ६ |पुस्तक परिचय


महान वैज्ञानिक

लेखक गुणाकर मुळे

यह एक हिन्दी पुस्तक है, जिसमें ऊपर आपकी सूची के कई वैज्ञानिकों (आर्किमीदिज़, कोपर्निकस, गैलिलियो, न्यूटन, मैडम क्यूरी, आइन्स्टीन आदि), साथ ही भारत के वैज्ञानिकों जैसे सुब्रह्मण्यन् चंद्रशेखर, रामानुजन, चन्द्रशेखर वेंकट रामन आदि की जीवनी — सरल और रोचक भाषा में दी गई है।

यदि आप हिन्दी में पढ़ना चाहते हैं, तो यह पुस्तक आपको आपके पढ़े हुए वैज्ञानिकों के बारे में प्रारंभिक परिचय देने के लिए बहुत उपयुक्त है।


1. आर्किमीडीज (Archimedes)

ग्रीस के महान गणितज्ञ और भौतिक विज्ञानी।

उन्होंने तरल पदार्थों के नियम (Archimedes Principle) का खोज किया।

“युरेका!” उनका प्रसिद्ध उद्गार है।

2. निकोलस कोपर्निकस (Copernicus)

पोलैंड के खगोलशास्त्री।

उन्होंने बताया कि पृथ्वी सूर्य के चारों ओर घूमती है, इससे ब्रह्मांड की समझ बदल गई।

 3. गैलीलियो गैलिली (Galileo)

इटली के वैज्ञानिक।

उन्होंने दूरबीन बनाकर चंद्रमा और ग्रहों का अध्ययन किया।

उन्हें “आधुनिक विज्ञान का जनक” कहा जाता है।

 4. आइज़क न्यूटन (Isaac Newton)

इंग्लैंड के महान वैज्ञानिक।

उन्होंने गुरुत्वाकर्षण का नियम, गति के नियम (Laws of Motion) दिए।

कलन (Calculus) विषय का विकास किया।

 5. ऐंतवॉन लेवोशिए (Lavoisier)

फ्रांस के रसायनशास्त्रज्ञ।

आधुनिक रसायन विज्ञान के पिता।

दहन की प्रक्रिया में ऑक्सीजन का महत्त्व बताया।

 6. जॉन डाल्टन (John Dalton)

इंग्लैंड के वैज्ञानिक।

उन्होंने परमाणु सिद्धांत (Atomic Theory) दिया।

रंगांधता (Color Blindness) पर भी अध्ययन किया।

7. माइकल फैराडे (Michael Faraday)

इंग्लैंड के महान भौतिकशास्त्री।

विद्युत चुंबकत्व (Electromagnetism) में प्रमुख काम।

जनरेटर और मोटर के सिद्धांत दिए।

 8. चार्ल्स डारविन (Charles Darwin)

इंग्लैंड के जीवशास्त्रज्ञ।

उन्होंने विकासवाद का सिद्धांत (Theory of Evolution) बताया।

उनकी पुस्तक Origin of Species प्रसिद्ध है।

 9. लुई पाश्चर (Louis Pasteur)

फ्रांस के वैज्ञानिक।

रेबीज़ और एंथ्रैक्स के टीके बनाए।

दूध को सुरक्षित रखने के लिए पाश्चुरीकरण पद्धति विकसित की।

10. दिमित्री इवानोविच मेंडेलीव (Mendeleev)

रूस के रसायनशास्त्रज्ञ।

उन्होंने आवर्त सारणी (Periodic Table) का निर्माण किया।

कई अज्ञात तत्वों की भविष्यवाणी भी की।

 11. मैडम क्यूरी (Marie Curie)

पोलैंड/फ्रांस की वैज्ञानिक।

उन्होंने रेडियम और पोलोनियम तत्वों की खोज की।

दो नोबेल पुरस्कार पाने वाली पहली व्यक्ति।

 12. अल्बर्ट आइंस्टाइन (Albert Einstein)

जर्मनी के महान भौतिकशास्त्री।

उन्होंने सापेक्षता का सिद्धांत (Theory of Relativity) दिया।

E = mc² उनका प्रसिद्ध समीकरण।

 13. श्रीनिवास रामानुजन (Srinivasa Ramanujan)

भारत के महान गणितज्ञ।

बहुत कम शिक्षण के बावजूद गणित में अद्भुत शोध।

संख्या सिद्धांत (Number Theory) में बड़ा योगदान।

 14. सर चन्द्रशेखर वेंकट रामन (C. V. Raman)

भारत के नोबेल विजेता भौतिकशास्त्री।

रामन प्रभाव की खोज की।

28 फरवरी को राष्ट्रीय विज्ञान दिवस मनाया जाता है।

“महान वैज्ञानिक” पुस्तक विज्ञान के इतिहास को जीवंत रूप में प्रस्तुत करती है।

यह पुस्तक उन महान खोजकर्ताओं और वैज्ञानिकों के जीवन, संघर्ष, जिज्ञासा और महान आविष्कारों के बारे में बताती है जिन्होंने दुनिया को नया रूप दिया।

धन्यवाद .

☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾

          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा