पुस्तक क्र . १४६ बारोमास

 

वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १ ४ ६

पुस्तकाचे नाव - बारोमास

लेखकाचे नाव - सदानंद देशमुख

प्रकाशन  व आवृत्ती- कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन पुणे

पृष्ठे संख्या–  ४१६

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ ४००

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१ ४ ६|पुस्तक परिचय

बारोमास

सदानंद देशमुख

बारोमास’ ही सुप्रसिद्ध मराठी लेखक सदानंद देशमुख यांची प्रभावी ग्रामीण वास्तववादी कादंबरी असून तिने मराठी साहित्यविश्वात एक नवा टप्पा गाठला आहे. या कादंबरीस २००४ साली साहित्य अकादमी पुरस्कार प्राप्त झाला. ‘बारोमास’ म्हणजे वर्षाचे बारा महिने, पण या कादंबरीतील ‘बारोमास’ ही केवळ काळाची गणना नसून, एका शेतकरी कुटुंबाच्या अखंड दुःखाचा, जगण्याच्या संघर्षाचा, आणि न थांबणाऱ्या आशा-अपेक्षांचा प्रतीकात्मक अर्थ आहे.

सदानंद देशमुख यांनी मराठवाड्यातील ग्रामीण जीवन, दुष्काळग्रस्त शेती, सामाजिक विसंगती, शिक्षण व वास्तव यांचं दर्शन अत्यंत प्रामाणिकपणे घडवलं आहे. ‘बारोमास’ ही एकाच वेळी सामाजिक, आर्थिक आणि भावनिक स्तरांवर विचार करायला लावणारी कादंबरी आहे.

एका छोट्या दुष्काळी खेड्याची आहे. येथे शेती हीच जीवनाची कास धरलेली आहे, पण ही शेती पावसावर आणि नशिबावर अवलंबून आहे. अशा परिस्थितीत एका शेतकरी कुटुंबाचे जगणे — त्यांच्या आशा, निराशा, संघर्ष आणि सामाजिक व्यवस्थेतील असमानता — हेच या कादंबरीचे केंद्रबिंदू आहे.

कथानकाचे मुख्य पात्र आहे एकनाथ, जो एक प्रामाणिक, कष्टाळू, पण संकटग्रस्त शेतकरी आहे. त्याचं आयुष्य म्हणजे संघर्षाची एक अखंड शृंखला 

उच्चशिक्षित असूनही नोकरी मिळत नाही हे तर कायमचे दुःख त्याच्या पदरी आहे .

छोटा भाऊ मधु यालाही नोकरी मिळत नाही सगळीकडे पैशाची मागणी केली जाते . दुष्काळ, कर्जबाजारीपणा, सरकारी योजनांचा फसवा चेहरा, शिक्षणाच्या अभावामुळे पुढे न जाता आलेली मुलं, आणि समाजातील अन्याय.

कादंबरीत बारोमास म्हणजे प्रत्येक महिन्यातले वेगवेगळे संकट. जानेवारीत बियाण्याची चिंता, एप्रिलमध्ये पाण्याचा टंचाईचा त्रास, जूनमध्ये पेरणीचा धोका, सप्टेंबरमध्ये पिकावर कीड — अशा प्रकारे संपूर्ण वर्षभर कधीच विश्रांती नाही. प्रत्येक महिना एका नव्या क्लेशाचं प्रतीक आहे.

अत्यंत हलाखीच्या परिस्थितीत हे कुटुंब शेती करते पण त्या शेतीतून त्यांना म्हणावे तसे उत्पन्न मिळत नाही .एकनाथची परवड मधुची अवस्था आणि यामध्येच स्वतःची बायको काल काही सोडून जाते .पुस्तक एवढा मोठा आशय देतो की तू असे शब्दातही मावत नाही स्वतः वाचल्याशिवाय या पुस्तकाचं गांभीर्य सर्वसामान्याला समजणार नाही .प्रत्येक शेतकऱ्याच्या घरात हे पुस्तक असलं पाहिजे आणि त्याने ते वाचलं पाहिजे .शेतकऱ्याचं खरं आयुष्य काय आहे हे पाहायचं असेल तर या कादंबरीचं वाचन केलंच पाहिजे .

बारोमास’ ही केवळ एका शेतकऱ्याची गोष्ट नाही, तर ती ग्रामीण भारताच्या अर्थव्यवस्थेची कहाणी आहे. दुष्काळ, शेतीचे अवमूल्यन, बियाण्यांचे दर, खतांचा तुटवडा, सावकारांच्या कचाट्यात अडकलेले शेतकरी, कर्जमाफीच्या राजकारणाची फसवणूक — या सगळ्याचं हृदय पिळवटून टाकणारं वास्तव देशमुखांनी दाखवलं आहे.

लेखकाने शेतीविषयक तांत्रिक, सामाजिक आणि भावनिक पैलू अचूकपणे टिपले आहेत. ‘बारोमास’ ही कादंबरी वाचताना वाचकाला आपल्याच गावातल्या माणसांचे चेहरे दिसतात, त्यांच्या वेदना जाणवतात.

सदानंद देशमुख यांची भाषाशैली अत्यंत सजीव, साधी पण प्रभावी आहे. स्थानिक बोली, ग्रामीण रूपकं, म्हणी, आणि मराठीतील मातीचा सुगंध असलेली वाक्यरचना ही या कादंबरीची ताकद आहे.

‘बारोमास’ हा शब्द स्वतःच प्रतीक आहे — दुःखाचा अखंड कालावधी, जिथे विश्रांती नाही, समाधान नाही, पण तरीही माणूस जगण्याची उमेद धरतो.

या कादंबरीतून देशमुखांनी समाजाला एक स्पष्ट संदेश दिला आहे — शेतकरी हा देशाचा कणा आहे, पण त्याचं आयुष्य अत्यंत अस्थिर आणि दुर्लक्षित आहे. समाजाने आणि शासनाने या वर्गाच्या समस्यांकडे केवळ दया दाखवू नये, तर ठोस उपाययोजना कराव्यात.

‘बारोमास’ आपल्याला विचार करायला लावते की शहरी सुखसोयींच्या मागे धावताना आपण आपल्या अन्नदात्याच्या वेदना विसरलो आहोत का? या कादंबरीतून ग्रामीण जीवनाचं जिवंत चित्र दिसतं, जे वाचकाच्या मनावर खोल परिणाम करतं.

बारोमास’ ही केवळ एका माणसाची कथा नाही, तर ती ग्रामीण भारताच्या अस्थिर अर्थव्यवस्थेची कहाणी आहे.

लेखकाने बारकाईने दाखवले आहे की:

शेतकऱ्यांचे जीवन फक्त उत्पादनावर नाही, तर हवामान, राजकारण, आणि धोरणांवर अवलंबून आहे.

शिक्षण असलं तरी ग्रामीण युवकांसाठी रोजगाराचा प्रश्न कायम आहे.

शेतीत काम करूनही शेतकरी दरिद्री आणि मानसिकदृष्ट्या थकलेला राहतो.

“बारोमास” हा शब्दच या कादंबरीचा आत्मा आहे —

शेतकऱ्यांच्या आयुष्यात एकही ऋतू आनंदाचा नसतो,

प्रत्येक महिना, प्रत्येक दिवस म्हणजे एक नवीन संघर्ष.

बारोमास” ही केवळ एका शेतकऱ्याची कहाणी नाही,

ती संपूर्ण ग्रामीण भारताची वेदना, विवंचना आणि अस्तित्वाची झुंज आहे.

एकनाथचे पात्र आजही हजारो शेतकऱ्यांच्या चेहऱ्यांवर आपले प्रतिबिंब दाखवते. तेव्हा नक्कीच प्रत्येकानेही कादंबरी वाचली पाहिजे .निशब्द मी .

धन्यवाद.

☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾

          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा