पुस्तक क्र १३ २ संत नामदेव

 

वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १३२

पुस्तकाचे नाव - भारतीय साहित्याचे निर्माते नामदेव

लेखकाचे नाव - माधव गोपाळ देशमुख

प्रकाशन व आवृत्ती- साहित्य अकादमी नवी दिल्ली प्रकाशन

पृष्ठे संख्या– ५२

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ ४०

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१ ३ २|पुस्तक परिचय

भारतीय साहित्याची निर्माते

नामदेव 

माधव गोपाळ देशमुख

भारतीय सांस्कृतिक वारसा हा संत परंपरेने समृद्ध आहे. महाराष्ट्रातील संतांनी सामान्य जनतेच्या जीवनात भक्तीचे, नैतिकतेचे आणि सामाजिक समतेचे संदेश रुजवले. संत नामदेव हे या परंपरेतील अग्रगण्य नाव. त्यांच्या अभंगांनी लोकांना ईश्वरभक्तीचा तसेच जीवनदृष्टीचा नवा मार्ग दाखविला. माधव गोपाळ देशमुख लिखित “भारतीय साहित्याचे निर्माते संत नामदेव” हे पुस्तक या संतकवीचे जीवन, विचार आणि साहित्य यांचा अभ्यासपूर्ण परिचय घडवते.

लेखक माधव गोपाळ देशमुख हे साहित्याचे समर्पित अभ्यासक. मराठी संतसाहित्याचा गाढा अभ्यास करून त्यांनी या ग्रंथाची निर्मिती केली आहे. त्यांच्या लेखनशैलीत भावनाशीलता आणि चिकित्सक विवेचन यांचा उत्तम संगम आहे. ते स्तुतीपर वर्णनात अडकून न राहता, विचारांचा व परिणामांचा सखोल शोध घेतात.

संत साहित्य हे वारकरी संप्रदायाचे आत्मा आहे. संत ज्ञानेश्वर, तुकाराम, एकनाथ, नामदेव यांनी लोकमानसाला स्पर्श केला. यात नामदेव हे विशेष ठरतात कारण त्यांनी मराठीत रचना केल्या आणि त्याचबरोबर उत्तर भारतात जाऊन आपला संदेश पसरविला. त्यामुळे ते अखिल भारतीय संतकवी ठरले.

१२७० मध्ये नरसी-नामदेव (जि. नांदेड) येथे नामदेवांचा जन्म झाला. लहानपणीच त्यांना विठ्ठलभक्तीचा संस्कार मिळाला. शिवणकामाचा व्यवसाय असलेल्या घरात वाढूनही त्यांची ओढ देवाच्या कीर्तनाकडेच होती. त्यांनी महाराष्ट्राबरोबर पंजाब, राजस्थान, दिल्ली, वाराणसी येथे प्रवास केला. लोकांशी थेट संवाद साधत भजन-कीर्तनाच्या परंपरेतून त्यांनी समाजप्रबोधन केले.

नामदेवांची भक्ती ही केवळ व्यक्तिगत भावनांत अडकलेली नव्हती. ती समाजाला परिवर्तन देणारी ठरली.

समानतेचा संदेश – देव हा सर्वांचा आहे, जात-पात महत्त्वाची नाही.

निर्गुण-सगुण संकल्पना – विठ्ठल हा भक्ताच्या अंतःकरणातील अनुभव आहे.

लोकशिक्षण – कीर्तन हे केवळ धार्मिक नाही, तर सामाजिक जागृतीचे साधन आहे.

संत नामदेव हे अभंगाचे आद्य निर्माते म्हणून ओळखले जातात. त्यांच्या अभंगांमध्ये –

विठ्ठलावरील उत्कट प्रेम,

दैनंदिन जीवनातील साधेपणा,

अन्यायावरील कठोर टीका,

देवाशी थेट संवाद

हे सर्व दिसते. त्यांनी अभंगातून लोकांना ईश्वराची अनुभूती करून दिली. देशमुखांनी अनेक अभंगांचे संदर्भ देत त्यांच्या कलात्मकतेचे विवेचन केले आहे.

नामदेवांनी अस्पृश्यतेविरुद्ध आवाज उठविला. त्यांच्या कीर्तनात उच्च-नीच भेद नव्हता. सर्वांनी एकत्र येऊन भजन करावे, हा त्यांचा आग्रह. समाजाला नैतिकतेची दिशा देण्याबरोबरच त्यांनी लोकांमध्ये एकोपा निर्माण केला.

नामदेवांचा प्रभाव केवळ महाराष्ट्रापुरता मर्यादित राहिला नाही. त्यांच्या रचना गुरुग्रंथसाहिबात समाविष्ट झाल्या, ही त्यांची सर्वात मोठी कामगिरी. पंजाब, राजस्थान, दिल्ली येथे त्यांच्या कीर्तनांनी भक्तीची पताका फडकवली. यामुळे ते राष्ट्रीय संत म्हणून ओळखले गेले.

पुस्तकाची वैशिष्ट्ये

समग्र विवेचन – जीवन, साहित्य, तत्त्वज्ञान यांचा संगम.

अखिल भारतीय दृष्टिकोन – उत्तर भारतातील प्रभावाचाही अभ्यास.

भाषाशैली – सोपी, ओघवती, अभ्यासपूर्ण.

प्रेरणादायी संदेश – आजच्या समाजालाही लागू पडणारे विचार.

आजही जातीयता, भेदभाव, स्पर्धा समाजात दिसतात. अशा वेळी नामदेवांचा समानतेचा संदेश महत्त्वाचा ठरतो. त्यांच्या भक्तीतून आपल्याला साधेपणा, ईश्वराशी संवाद व प्रामाणिकतेची जाणीव होते.

“भारतीय साहित्याचे निर्माते संत नामदेव” हे पुस्तक संत नामदेवांचा सर्वांगिण परिचय घडवते. माधव गोपाळ देशमुख यांनी ऐतिहासिक, सामाजिक व साहित्यिक दृष्टिकोनातून संत नामदेवांचे जीवन उलगडले आहे. हे पुस्तक वाचल्यावर संत नामदेव हे केवळ भक्तकवी नव्हते, तर भारतीय साहित्याचे आणि समाजपरिवर्तनाचे खरे निर्माते होते, ही जाणीव होते.

सर्वांनी हे पुस्तक वाचलेच पाहिजे . धन्यवाद .

 

☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾

          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा