पुस्तक क्र. १३३ पपेट्सची दुनिया

 

वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १३ ३

पुस्तकाचे नाव - पपेटची दुनिया

लेखकाचे नाव - सुषमा दातार

प्रकाशन व आवृत्ती- जयदीप प्रकाशन पुणे

पृष्ठे संख्या– ५९

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ १५

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१ ३ ३|पुस्तक परिचय

पपेटची दुनिया

सुषमा दातार

बालपण म्हणजे कल्पनांचे इंद्रधनुष्य, निरागसतेचा झरा आणि आनंदाचा अथांग सागर. लहान मुलांना त्यांच्या भोवतालच्या जगाचा अनुभव घेण्यासाठी खेळणी, कार्टून, बाहुल्या, पपेट्स ही साधने सर्वात जवळची आणि आपुलकीची वाटतात. सी सी आर टी नवी दिल्ली यांच्यामार्फत गुवाहाटी येथे हे बाहुल्या बनवण्याचं सुंदर असं प्रशिक्षण मी पूर्ण केले .त्यामुळे या बाहुल्यांचं शिक्षण प्रक्रियेतलं महत्त्व मला चांगलंच अवगत झालं .बाहुल्यांचे हे विश्वच त्यांच्या कल्पनाशक्तीला रंग देत असते. त्यातूनच शिक्षण-प्रक्रियेला सोपी, रंजक आणि जिव्हाळ्याची दिशा मिळते. हाच विचार डोळ्यासमोर ठेवून लेखिका सुषमा दातार यांनी लिहिलेले “पपेटची दुनिया” हे पुस्तक बालशिक्षण, शालेय शिक्षण आणि सांस्कृतिक प्रयोगांसाठी अत्यंत उपयुक्त ठरते.

सुषमा दातार या प्रगल्भ शिक्षणतज्ज्ञ, सर्जनशील लेखिका आणि लहान मुलांच्या मानसशास्त्राचा सखोल अभ्यास करणाऱ्या विदुषी आहेत. शिक्षण-प्रक्रियेत नावीन्य आणणे, मुलांच्या कल्पनाशक्तीला वाव देणे आणि शिकवणीत आनंदाची जोड देणे हा त्यांचा जीवनदृष्टिकोन आहे. त्यांनी अनेक ठिकाणी शिक्षकांना प्रशिक्षण दिले असून, विशेषतः “पपेट थियेटर” किंवा “बाहुली नाट्य” या माध्यमातून शिक्षण अधिक जिवंत कसे होऊ शकते, हे त्यांनी अनुभवातून दाखवून दिले आहे.

“पपेटची दुनिया” हे पुस्तक त्यांच्या अशाच अनुभवांचा आणि प्रयोगांचा फलित आहे.

हे पुस्तक मुख्यत्वेकरून बाहुल्या, पपेट्स, त्यांच्या निर्मितीचे तंत्र, शालेय शिक्षणातील त्यांचा वापर आणि मुलांच्या मानसशास्त्राशी जोडलेला त्यांचा संबंध या सर्व विषयांवर प्रकाश टाकते.

पपेट्सची ओळख

पपेट म्हणजे काय, त्यांचे प्रकार, त्यामागचा इतिहास आणि भारतीय परंपरेतील बाहुल्यांचा वारसा याची माहिती पुस्तकात सुरुवातीला दिलेली आहे.

“काठपुतली” संस्कृती, देश-विदेशातील बाहुली नाट्याची परंपरा याचे सुंदर विवेचन आढळते.

पपेट्सचे प्रकार

फिंगर पपेट्स (बोटांवर बसवायचे लहान पपेट्स)

हॅण्ड पपेट्स (हाताच्या सहाय्याने चालवायची बाहुली)

रॉड पपेट्स (काठ्यांवर बसवलेली बाहुली)

शॅडो पपेट्स (पडद्यामागे प्रकाश टाकून तयार होणारी सावलीची कला)

सॉक पपेट्स (जुने मोजे, कपडे वापरून बनवलेली बाहुली)

या सर्व प्रकारांची सोपी ओळख, चित्रे आणि कृतींची माहिती पुस्तकात दिलेली आहे.

पपेट बनवण्याची कृती

मुलांना सहज करता येतील अशा साध्या साहित्यापासून (कागद, गोंद, जुन्या वस्तू, कपडे, मोजे, बाटल्या, काड्या) पपेट्स तयार करण्याच्या सोप्या कृती पुस्तकात आहेत.

पायरीपायरीने दिलेली माहिती, तसेच त्यासोबतचे रंगीत रेखाचित्रे आणि छायाचित्रे वाचकाला कृतीत सामील होण्यास प्रवृत्त करतात.

शिक्षणातील पपेट्सचा वापर

गणित, भाषा, पर्यावरण, सामाजिक शास्त्र या विविध विषयांत पपेट्सचा कसा उपयोग होऊ शकतो, याचे सुंदर उदाहरण दिलेले आहे.

उदाहरणार्थ, आकडेमोड शिकवताना पपेट्सचा वापर केल्यास मुलांना शिकणे खेळासारखे वाटते.

भाषा शिकवताना पपेट्स संवाद साधतात, गोष्टी सांगतात, गाणी म्हणतात – त्यामुळे मुलांचा उच्चार, शब्दसंग्रह आणि संवादकौशल्य आपोआप विकसित होते.

बालमानसाशी एकरूपता

पपेट्स हा केवळ खेळ नाही, तर मुलांशी नातं जोडण्याचा, त्यांच्या भावना समजून घेण्याचा मार्ग आहे, हे पुस्तक वाचताना जाणवते.

बाहुल्या मुलांच्या कल्पनाशक्तीला चालना देतात, त्यांना अभिव्यक्तीची संधी देतात.

शिक्षकांसाठी – हे पुस्तक शिक्षकांना शिक्षण अधिक आनंददायी करण्याचे प्रभावी साधन देते.

हे पुस्तक पुढील सर्वांना उपयुक्त आहे .

पालकांसाठी – घरात मुलांसोबत सर्जनशील वेळ घालवण्यासाठी उपयुक्त.

विद्यार्थ्यांसाठी – सर्जनशीलता, हस्तकला, गोष्टी सांगणे, अभिनय या सर्व गोष्टी एकाचवेळी शिकवणारे.

संशोधकांसाठी – बालशिक्षणातील पर्यायी प्रयोग समजून घेण्यासाठी उपयुक्त संदर्भग्रंथ.

लेखिका सुषमा दातार यांनी हे पुस्तक केवळ तांत्रिक मार्गदर्शक म्हणून नाही, तर बालशिक्षणाचा सखोल अभ्यास करून लिहिले आहे. वाचताना आपल्याला प्रत्यक्ष वर्गातल्या प्रसंगांची आठवण येते. पपेट्स मुलांना कसे खेचून घेतात, त्यांच्यात कुतूहल कसे निर्माण करतात आणि शिक्षण प्रक्रियेतील कंटाळवाणेपणा कसा नाहीसा करतात, हे जिवंत चित्र आपल्यासमोर उभे राहते.

“पपेटची दुनिया” हे पुस्तक मुलांच्या कल्पनारम्य जगाला समजून घेऊन ते शिक्षणाशी जोडण्याचा एक सुंदर प्रयत्न आहे. बाहुल्या आणि पपेट्स या छोट्याशा साधनातूनही मुलांना विचार करायला, बोलायला, हसायला, शिकायला आणि सर्जनशील बनायला मदत होते. शिक्षणात वेगळेपणा आणू इच्छिणाऱ्या प्रत्येक शिक्षकाने, शिक्षणशास्त्राचा अभ्यास करणाऱ्यांनी आणि मुलांवर प्रेम करणाऱ्यांनी हे पुस्तक जरूर वाचावे.

हे पुस्तक म्हणजे बालशिक्षणाच्या विश्वातील एक रंगीत, आनंदी, सर्जनशील खिडकीच आहे. तेव्हा प्रत्येकाने हे पुस्तक वाचावे आणि यातील बाहुली बनवण्याचा प्रयत्न करून आपल्या विद्यार्थ्यांपर्यंत हे ज्ञान पोहोचवावे .धन्यवाद .

☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾

          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा