पुस्तक क्र १३०सूत्रसंचालना विषयी सर्व काही

 वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १३०

पुस्तकाचे नाव - सुत्रसंचालनाविषयी सर्वकाही

लेखकाचे नाव - संदीप मगदूम

प्रकाशन व आवृत्ती- अक्षरदालन प्रकाशन कोल्हापूर

पृष्ठे संख्या– २२३

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ २७५

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१ ३०|पुस्तक परिचय

सूत्रसंचालनाविषयी सर्व काही

 संदीप मगदूम

सूत्रसंचालन ही कला आहे, कौशल्य आहे आणि एकाचवेळी जबाबदारी देखील आहे. एखादा छोटासा शालेय कार्यक्रम असो वा राज्यस्तरीय महोत्सव, त्या ठिकाणी सूत्रसंचालक हा आत्मा ठरतो. त्याच्या वाणीने, आत्मविश्वासाने, शब्दकळेने आणि प्रसंगानुरूप संवाद साधण्याच्या क्षमतेने संपूर्ण कार्यक्रमाची रंगत खुलते. परंतु हे कौशल्य सहज मिळत नाही. त्यासाठी अभ्यास, साधना, योग्य दिशा आणि सततचे आत्मपरीक्षण आवश्यक आहे.

या पार्श्वभूमीवर संदीप मगदूम सरांचे “सूत्रसंचालना विषयी सर्व काही” हे पुस्तक वाचकांसमोर येते. या पुस्तकात सूत्रसंचालनाशी निगडित जवळपास सर्व पैलूंचा विचार केला गेला असून, नवोदित सूत्रसंचालकांपासून ते प्रगल्भ सूत्रसंचालकांपर्यंत सर्वांनाच मार्गदर्शन करणारा हा ग्रंथ ठरतो.

विषयरचना आणि मांडणी

पुस्तकाची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे त्याची सुसूत्र विषयरचना. वाचकाला टप्प्याटप्प्याने सूत्रसंचालनाच्या जगात घेऊन जाण्याची ही प्रक्रिया अत्यंत आकर्षक आणि मार्गदर्शक आहे.

१. सूत्रसंचालन व सूत्रसंचालक

या प्रकरणात सूत्रसंचालन म्हणजे नेमके काय, त्याची आवश्यकता काय आणि सूत्रसंचालकाचे स्थान कसे असते हे स्पष्ट केले आहे. अनेकांना वाटते सूत्रसंचालन म्हणजे केवळ नावं जाहीर करणे. परंतु ते त्यापेक्षा कितीतरी व्यापक कार्य आहे. या प्रकरणातून सूत्रसंचालकाचे कार्य एक दुवा, एक संयोजक आणि कार्यक्रमाचा आत्मा म्हणून समोर येते.

२. सूत्रसंचालकाची भूमिका

सूत्रसंचालक हा फक्त कार्यक्रम चालवणारा नसून वातावरण निर्मिती करणारा असतो. त्याचा आत्मविश्वास, शब्दसंपदा, विनोदबुद्धी, उपस्थितीचे भान यावरून कार्यक्रम यशस्वी ठरतो. सूत्रसंचालकाने कोणत्या भूमिका पार पाडल्या पाहिजेत याचे अतिशय नेमके वर्णन येथे केले आहे.

३. संयोजकाच्या भूमिकेत

कधी कधी सूत्रसंचालक संयोजकाच्या भूमिकेत येतो. त्याला प्रेक्षक, मान्यवर, आयोजक यांच्यातील पूल व्हावे लागते. ही भूमिका पार पाडताना कोणते गुण आवश्यक आहेत यावर पुस्तकात विचार मांडला आहे.

४. कार्यक्रमांचे प्रकार आणि सूत्रसंचालन

शालेय, महाविद्यालयीन, सांस्कृतिक, शासकीय, सामाजिक अशा विविध कार्यक्रमांमध्ये सूत्रसंचालनाचा सूर, ढंग, भाषाशैली वेगवेगळी असते. या प्रकरणात कार्यक्रमांचे प्रकार आणि त्यासाठी लागणारे सूत्रसंचालनाचे वेगवेगळे पैलू दिलेले आहेत.

५. सूत्रसंचालनाची साधना

कोणत्याही कलेप्रमाणे सूत्रसंचालनातही साधना हवी. वाचन, लेखन, शब्दसंपदा वाढविणे, आवाजावर नियंत्रण, शिस्तबद्ध सादरीकरण यासाठी काय करावे याचे विवेचन या प्रकरणात केलेले आहे.

६. सूत्रसंचालकाची आचारसंहिता

सूत्रसंचालकाला वक्तृत्वाची सत्ता असली तरी ती संयमाने वापरण्याची जबाबदारीही आहे. कोणते वाक्य बोलायचे आणि कोणते टाळायचे, विनोदाची मर्यादा, मान्यवरांचा सन्मान, प्रसंगाचे गांभीर्य याची जाण असणे आवश्यक आहे. या अंगाने संदीप सरांनी दिलेली आचारसंहिता म्हणजे नव्या पिढीसाठी दिशा दर्शक दीप आहे.

७. आवाजाची काळजी

आवाज हा सूत्रसंचालकाचा मुख्य भांडार. तो शुद्ध, स्पष्ट आणि प्रभावी ठेवण्यासाठी श्वसनतंत्र, उच्चार, स्वरभंग, टोन, गती यांचा कस कसा लावावा हे या प्रकरणात सोप्या भाषेत सांगितले आहे.

८. विख्यात सूत्रसंचालकांचे सूत्रसंचालन

मराठीतच नव्हे तर देशभरात अनेक थोर सूत्रसंचालकांनी आपली छाप उमटवली आहे. त्यांचे अनुभव, शैली, वैशिष्ट्ये यांचा अभ्यास करून नव्या सूत्रसंचालकाला खूप काही शिकता येते. हे प्रकरण प्रेरणादायी ठरते.

९. वेगवेगळे नमुने – सूत्रसंचालनाचे

शालेय परिपाठ, विज्ञान प्रदर्शन, स्वातंत्र्यदिन, सहस्रचंद्रदर्शन सोहळा, विवाह सोहळा, क्रीडा स्पर्धा अशा अनेक कार्यक्रमांचे नमुना सूत्रसंचालन येथे दिलेले आहे. हे नमुने म्हणजे प्रत्यक्ष वापरात आणता येतील असे तयार मार्गदर्शन आहे.

१०. महाराष्ट्रातील नामवंत सूत्रसंचालकांच्या संहिता

प्रख्यात सूत्रसंचालकांनी दिलेली संहिता, अनुभवकथन आणि त्यांचे मार्गदर्शन या विभागात समाविष्ट आहे. हे वाचताना सूत्रसंचालन ही कला किती विविधतेने फुलू शकते हे उमगते.

११. करिअरच्या नव्या संधी

सूत्रसंचालन केवळ छंद राहिलेले नाही, तर ते एक करिअर झाले आहे. लग्नसोहळे, इव्हेंट मॅनेजमेंट, टीव्ही कार्यक्रम, सोशल मीडिया या सर्व क्षेत्रांत सूत्रसंचालकाची मागणी आहे. नव्या पिढीसाठी हे प्रकरण करिअर मार्गदर्शन ठरते.

१२. इव्हेंट मॅनेजमेंट

सूत्रसंचालक आणि इव्हेंट मॅनेजमेंट यांचे अतूट नाते आहे. कार्यक्रमाचे नियोजन, सादरीकरण, वेळेचे भान या सर्व बाबींबाबत इव्हेंट मॅनेजमेंटशी सूत्रसंचालन कसे जोडलेले आहे याचे समग्र विवेचन यात आहे.

१३. कार्यक्रमाच्या स्वरूपानुसार सूत्रसंचालन

हे प्रकरण पुस्तकाचा प्राण आहे. उद्घाटन समारंभ, वाढदिवस, पुतळा अनावरण, स्वातंत्र्य, मातृदेवो भव, मराठी भाषा, देव-देवता, प्रेरणा, निरोप, सत्कार, शेतकरी, प्रबोधनात्मक, विनोदी असे असंख्य विषय घेऊन सूत्रसंचालनाच्या संदर्भासाठी साहित्य उपलब्ध करून दिले आहे. यामुळे सूत्रसंचालकाला कोणत्याही प्रसंगाला सुसंगत मजकूर सहज सापडतो.

१४. संतवचने, १५. हिंदी काव्यपंक्ती/शेरो-शायरी, १६. चित्रपटातील प्रसिद्ध संवाद

सूत्रसंचालनात प्रसंगानुरूप एखादा शेर, संतवचन किंवा लोकप्रिय संवाद वापरला तर रंगत खुलते. 

१७. सूत्रसंचालनावेळीचे काही किस्से

अनुभवातून शिकलेले काही किस्से, विनोदी प्रसंग किंवा अनपेक्षित घटना येथे दिलेल्या आहेत. हे वाचताना सूत्रसंचालकाला सावधानतेबरोबरच प्रसंगावधान किती महत्त्वाचे आहे हे लक्षात येते.

पुस्तकाची वैशिष्ट्ये

संपूर्णता : सूत्रसंचालनाविषयी जवळपास सर्व पैलूंचा अभ्यास.

सोपेपणा : भाषा सहज, सरळ आणि समजण्यास सोपी.

व्यावहारिकता : केवळ सिद्धांत नाही, तर प्रत्यक्ष वापरासाठी नमुने आणि संहिता.

प्रेरणादायी स्वरूप : विख्यात सूत्रसंचालकांचे अनुभव, संतवचने, शायरी यामुळे उत्साह वाढतो.

नव्या संधींचे मार्गदर्शन : सूत्रसंचालनाला करिअर म्हणून पाहण्याचा नवा दृष्टीकोन.

तुम्ही विद्यार्थी असाल आणि शालेय परिपाठात बोलायची संधी मिळत असेल,

तुम्ही महाविद्यालयीन उपक्रमात सहभागी होत असाल,

तुम्ही लग्न, सत्कार, महोत्सव अशा कार्यक्रमांमध्ये सूत्रसंचालन करण्याची जबाबदारी स्वीकारत असाल,

किंवा तुम्ही व्यावसायिक पातळीवर इव्हेंट मॅनेजमेंटमध्ये उतरायचे ठरवत असाल –

या सर्वांसाठी हे पुस्तक उपयुक्त आहे.

यातून वाचकाला केवळ माहितीच नाही, तर आत्मविश्वास, शब्दसंपदा, विचारसरणी आणि प्रसंगावधानही विकसित करता येते.

“सूत्रसंचालना विषयी सर्व काही” हे संदीप मगदूम सरांचे पुस्तक म्हणजे सूत्रसंचालकासाठी दिशा दाखवणारा दीपस्तंभच आहे. यात सूत्रसंचालनाची व्याख्या, त्याचे प्रकार, आचारसंहिता, आवाजाची जपणूक, प्रत्यक्ष नमुने, संतवचने, शायरी, संवाद – सर्व काही एकत्र आणले आहे. त्यामुळे हे पुस्तक एकाच वेळी अभ्यासपूर्ण, मार्गदर्शक आणि प्रेरणादायी ठरते.

नवोदित सूत्रसंचालक असो किंवा अनुभवी – प्रत्येकाला या ग्रंथातून काही ना काही नवीन शिकायला मिळेल. यामुळे हे पुस्तक केवळ मार्गदर्शक न राहता सहप्रवासी ठरते.

धन्यवाद .

☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾

          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा