पुस्तक क्र. ९७ शिक्षक असावा तर

 वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- ९७

पुस्तकाचे नाव - शिक्षक असावा तर

लेखकाचे नाव - गिजुभाई

प्रकाशन  व आवृत्ती- विद्याभारती प्रकाशन

पृष्ठे संख्या–  १३४

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ ८०

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

९ ७||पुस्तक परिचय

शिक्षक असावा तर

गिजूभाई

अनुवाद अनंत वाईकर

शिक्षक म्हणजे विद्यार्थ्यांचा मार्गदर्शक, प्रेरणादायक आणि समाज घडवणारा शिल्पकार. एक आदर्श शिक्षक असावा:

विद्येचा गाढा जाणकार – विषयाचे सखोल ज्ञान असलेला.

सुसंवादक – विद्यार्थ्यांशी स्पष्ट, प्रेमळ आणि समजूतदार भाषेत संवाद साधणारा.

सहनशील आणि संयमी – प्रत्येक विद्यार्थ्याच्या गतीने शिकण्याची तयारी ठेवणारा.

नैतिक मूल्यांचा पुरस्कर्ता – प्रामाणिकपणा, शिस्त आणि सदाचार शिकवणारा.

प्रेरणादायक व्यक्तिमत्व – स्वतःच्या वागणुकीतून शिकवणारा.

नवीन तंत्रज्ञानाचा वापर करणारा – काळानुरूप शिकवण्याच्या पद्धतीत बदल करणारा.

विद्यार्थ्यांवर प्रेम करणारा – प्रत्येक विद्यार्थ्याला समजून घेणारा आणि त्याच्या प्रगतीसाठी सतत प्रयत्न करणारा.

थोडक्यात सांगायचं झालं, तर शिक्षक म्हणजे "विद्येचा दीपस्तंभ" — जो ज्ञान देतो, मूल्य घडवतो आणि उज्ज्वल भविष्याची वाट दाखवतो.

असंच शिक्षक असावा तर या सुंदर पुस्तकातून गिजूभाई आपल्या सर्वांना मोलाचा संदेश देतात .

"शिक्षक असावा तर" हे पुस्तक भारतातील बालशिक्षणाच्या क्षेत्रात क्रांती घडवणारे आणि बालकेंद्रित शिक्षणाच्या मूळ संकल्पनांची मांडणी करणारे एक अमूल्य साहित्य आहे. गीजुभाई बधेका हे एक महान शिक्षणतज्ज्ञ, कथालेखक आणि बालमित्र होते. त्यांनी शिक्षण पद्धतीमध्ये मूलभूत बदल घडवून आणण्यासाठी आजन्म प्रयत्न केले.

बालकेंद्रित दृष्टिकोन:

गीजुभाईंच्या मते शिक्षकाने मुलांच्या मनाचा, त्यांच्या जिज्ञासेचा आणि भावविश्वाचा आदर केला पाहिजे. “मुलं शिकायला तयार असतात, फक्त शिक्षकांनी त्यांचं योग्य मार्गदर्शन करावं लागतं,” हा विचार पुस्तकात ठळकपणे मांडला आहे.

शिक्षकाच्या भूमिकेचं महत्त्व:

"शिक्षक असावा तर" या शीर्षकातूनच लेखकाने शिक्षकाची आदर्श प्रतिमा उभी केली आहे — जिज्ञासू, सहानुभूतीपूर्ण, आणि बालकांप्रती प्रेम असणारा. शिक्षक हा केवळ विषय शिकवणारा नसून, तो एक मार्गदर्शक, मित्र आणि प्रेरणास्थान असावा.

शिक्षण म्हणजे जीवन:

हे पुस्तक केवळ वर्गातील अध्यापनापुरतं मर्यादित राहत नाही, तर शिक्षणाला जीवनाच्या सर्व पैलूंशी जोडतं. मुलांची स्वाभाविक उर्मी, प्रयोगशीलता आणि शिकण्याची वृत्ती यातून शिकवण्यावर भर दिला आहे.

कथा व संवादांचा वापर:

गीजुभाई कथा, उदाहरणे, आणि संवादांचा वापर करून शैक्षणिक संकल्पना सोप्या भाषेत मांडतात. त्यामुळे पुस्तक केवळ शिक्षकांसाठीच नव्हे, तर पालक, शिक्षण अभ्यासक आणि विद्यार्थी अशा सर्वांसाठी उपयुक्त ठरतं.

प्रयोगशील शिक्षणाचा आग्रह:

परंपरागत, रटाळ शिक्षणपद्धतीऐवजी खेळ, नाट्य, चित्र, संगीत यांचा वापर करून शिकवण्याच्या कल्पना त्यांनी मांडल्या आहेत.

शिक्षक होणं ही एक सर्जनशील आणि संवेदनशील जबाबदारी आहे.

शिक्षकाने अधिकाराने नव्हे तर प्रेमाने शिकवावं.

शिक्षण हा आनंदाचा प्रवास असावा, शिक्षा किंवा जबरदस्तीचा नव्हे.

मूलांशी संवाद करताना त्यांना मोठ्यांच्या दृष्टिकोनातून नव्हे तर त्यांच्या नजरेतून पाहिलं पाहिजे.

शिक्षक असावा तर हे पुस्तक शिक्षकांचं केवळ मार्गदर्शन करणं नाही, तर त्यांच्या मनात परिवर्तन घडवण्याचं सामर्थ्य ठेवतं. गीजुभाईंच्या विचारांनी भारतीय शिक्षणपद्धतीला नवा दृष्टिकोन दिला. शिक्षण म्हणजे फक्त ज्ञानदान नव्हे, तर मूल्यसंवर्धन, संस्कार, आणि माणूस घडवण्याची प्रक्रिया — हे त्यांचं लिखाण अधोरेखित करतं.

मुलं चुकीचं वागतात म्हणून त्यांना ओरडणं, शिक्षा करणं म्हणजे शिक्षकाची कमकुवतपणा दाखवणं होय. खरं तर आपण मोठे म्हणून त्यांना समजून घेतलं पाहिजे.”

स्पष्टीकरण: गीजुभाई म्हणतात की, शिक्षकाने मुलांमध्ये प्रेमाने आणि संयमानं वागावं. मुलं चुकतात, कारण त्यांना शिकायचं असतं – आणि शिकणं ही एक प्रक्रिया आहे.

शाळा म्हणजे शिक्षणाचं मंदिर नसून आनंदाचं घर असावं. जेथे मुलं सकाळी धावून येतील आणि संध्याकाळी हसत निरोप घेतील.”

स्पष्टीकरण: शाळा ही भीतीचं ठिकाण नसावं, तर ती एक खेळगड्यासारखी आनंददायी जागा असावी, जिथं मुलांना शिकणं मजेदार वाटावं.

भीतीतून शिस्त निर्माण होत नाही, ती केवळ दडपण तयार करते. शिक्षणासाठी शिक्षा नको, समजूत हवी.”

स्पष्टीकरण: गीजुभाई पाशवी शिस्तीचे विरोधक होते. त्यांना वाटतं की, प्रेम, संवाद, आणि समजूत याच्या आधारावर मुलं अधिक चांगलं शिकतात.

शिकवताना तुम्ही मुलांना मदत करा, पण त्यांचं काम तुम्ही करू नका. त्यांना शोधू द्या, चुका करू द्या, अनुभव घेऊ द्या.”

स्पष्टीकरण: शिक्षकाने मुलांच्या हातात काम दिलं पाहिजे, आणि त्यांना आत्मविश्वासाने स्वतःच्या पद्धतीने शिकायला प्रोत्साहित केलं पाहिजे.

हे उतारे केवळ प्रेरणादायकच नाहीत, तर आजच्या काळातील शिक्षणपद्धतीत बदल घडवून आणण्यासाठी दिशादर्शक ठरू शकतात.

हे पुस्तक शिक्षक प्रशिक्षणासाठी आणि शिक्षणावर प्रेम करणाऱ्या प्रत्येकासाठी वाचायलाच हवं.

धन्यवाद .

☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾

          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा