पुस्तक क्र ५४ गोतावळा

 

वाचन साखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- ५४

पुस्तकाचे नाव -  गोतावळा

लेखकाचे नाव - आनंद यादव

प्रकाशन  व आवृत्ती-  मेहता पब्लिशिंग पुणे

पृष्ठे संख्या–  १४८

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ १८०

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

५४ ||पुस्तक परिचय

गोतावळा

आनंद यादव

गोतावळा" या शब्दाचा अर्थ आहे कुटुंब, वंश, आप्तेष्ट, घराणं किंवा नातेसंबंधांची साखळी.

आनंद यादव यांच्या कादंबरीत "गोतावळा" या शब्दाचा उपयोग केवळ जैविक कुटुंबापुरता मर्यादित नाही, तर तो एक सामाजिक, मानसिक आणि सांस्कृतिक नातेसंबंध दर्शवतो.

"गोतावळा" ही आनंद यादव यांची आत्मकथनात्मक कादंबरी आहे आणि तिची मध्यवर्ती कल्पना म्हणजे ग्रामीण पार्श्वभूमीतील एका गरिब, अस्पृश्य कुटुंबातील मुलाच्या शिक्षणासाठीचा संघर्ष आणि त्यातून उभ्या राहणाऱ्या आत्मसन्मानाची आणि जिद्दीची कहाणी.

ही कादंबरी "झोंबी", "नांगराणी", "गोतावळा" आणि "काचवेल" अशा चार भागांतल्या आत्मकथन मालिकेतील तिसरा भाग आहे. “गोतावळा” या भागात विशेषतः कुटुंब, समाज, आणि जातव्यवस्थेचा प्रभाव, तसेच एका तरुण लेखकाची स्वतःची ओळख निर्माण करण्याची धडपड मांडलेली आहे.

गोतावळा या कादंबरीतील काही ठळक मुद्दे मला पुढील प्रमाणे दिसले .समाजाच्या रूढी, परंपरा आणि जातिभेद यांचा विरोध करत शिक्षणाच्या जोरावर उभे राहण्याचा प्रयत्न करताना आनंद यादव दिसतात .कुटुंबातील माणसांचे परस्पर नातेसंबंध, त्यातील गुंतागुंत आणि संघर्ष यामध्ये प्रकर्षाने जाणवते .

साहित्य, शिक्षण आणि विचारांची बैठक ही व्यक्तीला कशी घडवते याचा सखोल मागोवा या कादंबरीत घेतलेला दिसून येतो .

 स्वतः आनंद यादव या कादंबरीत मुख्य पात्र म्हणून आहेत .ते यात संघर्षशील, जिद्दी, शिक्षण आणि लेखनासाठी आसुसलेला युवक अशा स्वरूपात दिसतात .स्वतःच्या ओळखीचा शोध घेणारा आणि सामाजिक मर्यादा मोडणारा युवक या कादंबरीत दिसतो .

या कादंबरीतील युवकाची आई त्याच्या शिक्षणासाठी कष्ट करणारी, पण परंपरांच्या विळख्यात अडकलेली स्त्री.

कादंबरीतील युवकाचे वडील हे पारंपरिक विचारांचे, कधी कठोर तर कधी मूकपणे साथ देणारे.

सहाध्यायी, शिक्षक आणि इतर समाजातील लोक: जे कधी प्रेरणा देतात तर कधी अडथळे निर्माण करतात.

गोतावळा कादंबरीतील भाषाशैली ही अत्यंत सजग, सुस्पष्ट आणि प्रभावी.

ग्रामीण बोली भाषेचा प्रभाव असला तरी ती ललित आणि भावनाप्रधान आहे.

वास्तववादी आणि अनुभवाधारित मांडणीमुळे वाचकाला ती आपली वाटते.

भावनिक ताणतणाव, संघर्ष आणि जिद्द या सगळ्याची भाषेतून ताकदीनं अभिव्यक्ती होते.

           आनंद यादव पुण्यात शिक्षणासाठी आलेले असतात. त्यांच्याकडे ना पुरेसा पैसा असतो, ना घर. ते पुस्तकांच्या दुकानात, वाचनालयात बसून अभ्यास करतात. कधी उपाशी राहतात, तर कधी जुन्या कपड्यांत फिरतात. या काळात समाजाकडून होणारी उपेक्षा, जातिनिरपेक्ष टिंगल, आणि आर्थिक अडचणींचा त्यांच्यावर मोठा ताण येतो.

असाच एक त्यांच्या आयुष्यातील महत्त्वाचा प्रसंग आपण पाहूया .

एका वेळी त्यांच्याकडे जेवणासाठीही पैसे नसतात. भूक लागलेली असते, पण कुठे जावे हे समजत नाही. ते एका उपाहारगृहासमोर उभे राहतात – आत जाण्याची हिंमत होत नाही. तेवढ्यात एका मित्राने त्यांना आत नेले आणि जेवायला घातले. तो प्रसंग लेखकाच्या मनात खोलवर कोरला जातो.

भुकेची अनुभूती ही केवळ शारीरिक नाही, ती सामाजिकही आहे – गरिबीमुळे स्वतःची लाज वाटणे, आत्मसन्मान हरवणे याचं ते प्रतीक आहे.

हा प्रसंग लेखकाच्या आत्मभानाच्या जागृतीचा टप्पा ठरतो. त्यांना समजते की गरिबी आणि अभाव हे तात्पुरते असले तरी शिक्षण हीच आपली ताकद आहे.

मित्राची मदत हा माणुसकीचा झरा दाखवतो, जिथे समाज अडथळा करतो, तिथे एखादी व्यक्ती साथ देते.

तसाच अजून एक त्यांच्या शिकण्याची आंतरिक जिद्द दाखवणारा एक प्रसंग आपण पाहूया .शिकण्याची आंतरिक जिद्द"

आनंद यादव पुण्यात शिक्षण घेत असताना, त्यांना अनेक अडचणींचा सामना करावा लागतो – उपासमार, झोपायची जागा नाही, कपडे फाटके, आणि जातीयतेचा अपमान. पण या सगळ्या अडचणींवर मात करत ते रात्रभर रस्त्याच्या उजेडात अभ्यास करतात.

एक ठराविक प्रसंग:

रात्री उशिरा अभ्यास करून थकलेले असताना, झोपायला कुठेच जागा नसते. ते पुण्यातल्या सार्वजनिक वाचनालयाच्या पायऱ्यांवर झोपतात, पुस्तकाला उशी करून. पण त्यांच्या डोळ्यांत झोप नसते – कारण मनात फक्त एक विचार: "माझं आयुष्य मला बदलायचं आहे."

हा प्रसंग संघर्षापेक्षा स्वतःवरच्या विश्वासाचा आणि जिद्दीचा विजय दर्शवतो.

आनंद यादव स्वतःशीच वचन देतात की, “मी शिकणारच. कितीही अडचणी आल्या तरी मी माघार घेणार नाही.”

या प्रसंगातून दिसतं की मनात जिद्द आणि उद्दिष्ट असेल तर कोणतीही प्रतिकूलता तोडता येते.

हा प्रसंग वाचताना वाचकाला जाणवतं की, यश फक्त साधनांवर नाही तर दृढ इच्छाशक्तीवर अवलंबून असतं. आनंद यादव यांचं जीवन हेच शिकवतो की, परिस्थिती कितीही कठीण असली तरी आपल्यात ताकद असेल तर आपण मार्ग शोधू शकतो.

  ही कादंबरी लेखक आनंद यादव यांच्याच जीवनावर आधारित आहे.

त्यातील अनुभव, भावना आणि संघर्ष खऱ्या घटनांवर आधारित असल्यामुळे ती अधिक प्रभावी वाटते.

ग्रामीण पार्श्वभूमीतील गरीब मुलाचे शिक्षणासाठी शहरी जगात येणे, तेथील संघर्ष, अपमान आणि आपले स्थान शोधण्याचा प्रयत्न याचे जिवंत चित्रण.जातिव्यवस्थेचे, अस्पृश्यतेचे आणि सामाजिक भेदभावाचे अनुभव लेखकाने प्रामाणिकपणे मांडले आहेत.

कोणत्याही अलंकारिक भाषेऐवजी सडेतोड आणि वास्तववादी मांडणी.शिक्षण हेच परिवर्तनाचे साधन आहे हे लेखक वेळोवेळी अधोरेखित करतात.

"शिक्षण म्हणजे आत्मसन्मानाचा मार्ग" ही संकल्पना केंद्रस्थानी आहे.ही कादंबरी म्हणजे एका व्यक्तीचा स्वतःला घडवण्याचा आणि समाजात स्थान मिळवण्याचा प्रवास.

अपमान, तुटपुंजं आयुष्य, आणि अडचणी यांच्यातही जिद्द न सोडणारी वृत्ती प्रेरणादायी आहे.

ही केवळ एका व्यक्तीची कथा नसून, समाजात होणाऱ्या बदलांची, त्यातील संघर्षांची, आणि नव्या विचारांची झलक या कादंबरीत दिसते.

अतिशय सुंदर अशी प्रेरणादायी कहानी या कादंबरीत आपल्या दिसून येते .प्रत्येकाने वाचावी अशी ही छान गोतावळा कादंबरी नक्की वाचा .धन्यवाद .

☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾

          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा