पुस्तक क्र ५१ लोक माझे सांगाती

 

वाचन साखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- ५१

पुस्तकाचे नाव -  लोक माझे सांगाती 

लेखकाचे नाव - शरद पवार

प्रकाशन  व आवृत्ती-  राजहंस प्रकाशन पुणे दुसरी आवृत्ती २०१८

पृष्ठे संख्या–  ३५४

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ ५००

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

५१ ||पुस्तक परिचय

 लोक माझे सांगाती 

शरद पवार

लोक माझे सांगाती

परि नाहीं दोष तेथी।

आत्मा बुद्धी प्रीती।

स्वभावे एक।।१।।

ज्याचे त्याचे कर्म।

वर्णावे किती प्रम।

तया त्याचा धर्म।

काय सांगावा।।२।।

वयाची परिसीमा।

जन्म घेता सगुणामा।

तुका म्हणे आळसामा।

वृत्ती नेणावा।।३।।

या अभंगाचा अर्थ असा होतो की, "हे लोक माझ्या सोबतीचे आहेत, पण त्यांच्यात दोष नाहीत. त्यांची आत्मा, बुद्धी आणि प्रीती माझ्याशी एकरूप झाली आहे. प्रत्येकाचे कर्म वेगळे असते, ते आपण कसे सांगणार? आणि वयानुसार जसे-जसे अनुभव येतात, तसे त्यांचे स्वरूप सगुण होत जाते."

लोक माझे सांगाती" हे शीर्षक संत तुकाराम यांच्या याच अभंगातून घेतलेलं आहे. याचा अर्थ असा — लोक हेच माझे सहकारी, मित्र, आधार आहेत. हे शीर्षक त्यांच्या लोकांशी असलेल्या नात्याचा आणि लोकांसाठी काम करण्याच्या दृष्टिकोनाचा प्रतिबिंब आहे.

लोक माझे सांगाती" हे शरद पवार यांनी लिहिलेलं एक आत्मचरित्रात्मक पुस्तक आहे. या पुस्तकात त्यांनी त्यांच्या राजकीय वाटचालीचा, अनुभवांचा आणि विचारांचा सविस्तर आढावा घेतला आहे.

  शरद पवार यांचा जन्म १२ डिसेंबर १९४० रोजी बारामती (पुणे जिल्हा) येथे झाला. त्यांचे वडील गोविंदराव पवार शिक्षण संस्थांमध्ये कार्यरत होते. घरातच सामाजिक आणि शैक्षणिक वातावरण असल्याने लहानपणापासूनच सार्वजनिक कामांची ओढ त्यांना लागली.

वडिलांकडून काम करण्याची शिस्त, लोकांशी संवाद साधण्याची पद्धत आणि सार्वजनिक जीवनाची जाण या गोष्टी नकळत अंगी बाणल्या गेल्या."

कॉलेजमध्ये असताना ते विद्यार्थी चळवळीत सक्रीय होते. तिथेच त्यांची यशवंतराव चव्हाण यांच्याशी भेट झाली आणि त्यांनी पवारांना काँग्रेसमध्ये आणलं.

"यशवंतराव चव्हाणांनी मला एकदा विचारलं — 'राजकारणात यायचं ठरवलं आहे का? तर मग पाय रोवून उभं राहावं लागेल.' हाच क्षण निर्णायक ठरला."

१९६७ साली वयाच्या २७व्या वर्षी ते प्रथमच विधानसभेसाठी निवडून आले आणि त्यांच्या राजकीय प्रवासाला खरी गती मिळाली.

शरद पवार यांचे बालपण, शिक्षण, आणि त्यांच्या राजकीय आयुष्याची सुरुवात यावर सुरुवातीचे काही प्रकरणं केंद्रित आहेत.

१९६७ मध्ये वयाच्या अवघ्या २७व्या वर्षी ते पहिल्यांदा आमदार झाले आणि नंतर त्यांच्या राजकीय प्रवासाला सुरुवात झाली.

ते महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री, संरक्षण मंत्री, कृषी मंत्री आणि NCP (राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे) स्थापक यासारख्या अनेक महत्त्वाच्या भूमिकांमध्ये राहिले.

पुस्तकात त्यांनी राजकीय डावपेच, सत्तेतील चढ-उतार, आणि मित्र-शत्रू यांचे अनुभव मोकळेपणाने सांगितले आहेत.

त्यांनी महाराष्ट्रातील आणि भारतातील राजकारणातील बदल, तसेच गांधी, नेहरू, इंदिरा गांधी, राजीव गांधी, अटल बिहारी वाजपेयी, सोनिया गांधी यांच्याबद्दलही अनुभव शेअर केले आहेत.

शरद पवार यांच्या या पुस्तकातील काही महत्त्वाचे विषय आणि उतारे

 हे पाहूया आपण .

1. राजकारणात प्रवेश:

"विद्यार्थीदशेतच सामाजिक जाणिवा जागृत झाल्या. विचार होता — केवळ प्रेक्षक बनून चालणार नाही, प्रत्यक्ष मैदानात उतरले पाहिजे."

शरद पवार यांनी कॉलेजमध्ये असताना काँग्रेसमधून राजकारणाची सुरुवात केली. वसंतदादा पाटील, यशवंतराव चव्हाण यांसारख्या नेत्यांशी जवळीक साधली.

2. मुख्यमंत्रीपदाची पहिली कारकीर्द (१९७८):

"माझ्या वयाच्या अवघ्या अडतीसाव्या वर्षी मुख्यमंत्री होण्याची संधी मिळाली. ही केवळ संधी नव्हे, मोठी जबाबदारी होती."

त्यावेळी त्यांनी काँग्रेसपासून वेगळं होऊन ‘काँग्रेस (सोशलिस्ट)’ तयार केली आणि युती करून सत्ता स्थापन केली.

3. राष्ट्रवादी काँग्रेसची स्थापना (१९९९):

"सोनिया गांधी यांचे विदेशी मूळ हे मुद्दा होता. त्यावर मतभेद झाले, आणि मग आम्ही वेगळा मार्ग पत्करला. हे वैयक्तिक नव्हते, तत्वांचा मुद्दा होता."

शरद पवार, पी. ए. संगमा आणि तारिक अन्वर यांनी काँग्रेसमधून बाहेर पडून राष्ट्रवादी काँग्रेस पार्टी स्थापन केली.

4. शेती आणि शेतकऱ्यांचे प्रश्न:

"शेतकऱ्यांना फक्त सहानुभूती नव्हे, तर योजनाशील पाठबळ हवे असते."

पवार यांनी कृषी मंत्री म्हणून आपल्या कार्यकाळात अनेक योजना राबवल्या. शेतकरी कर्जमाफी, शेती विमा योजना, अन्नधान्य वितरण यावर भर दिला.

5. महाराष्ट्राचे राजकारण:

"राजकारण म्हणजे फक्त सत्तेचा खेळ नाही, ती समाजसेवेची साधना असावी."

ते सतत बदलत्या राजकीय समीकरणातही समतोल राखत राहिले. राष्ट्रवादी काँग्रेस आणि काँग्रेस युतीतून त्यांनी महाराष्ट्रात अनेक वर्षे सत्ता सांभाळली.

6. मुलाखतीतील स्पष्टवक्ता:

"मी जे बोलतो ते स्पष्ट आणि थेट असते. त्यामुळे काहींना ते उग्र वाटते. पण सत्य लपवण्यात अर्थ नाही."

शरद पवार यांचा हा स्पष्टवक्तेपणा पुस्तकात सर्वत्र जाणवतो .

शरद पवार यांनी त्यांच्या खाजगी आयुष्याबाबत फारसे भाष्य पुस्तकात केले नाही, पण जे काही आहे ते खूप संक्षिप्त आणि प्रामाणिक स्वरूपाचं आहे.

त्यांची पत्नी प्रतिभा पवार या लेखिका असून त्यांनीही एक पुस्तक लिहिलं आहे — "माझा साक्षीदार".

आदरणीय प्रतिभाताईंनी अतिशय सुंदर रित्या आपलं घर सांभाळल होतं.यामुळेच शरद पवार साहेब आपले पुस्तकात म्हणतात,

"माझ्या घरच्यांनी नेहमीच मला समजून घेतलं. मी अनेकदा घरी उशिरा जायचो, सतत दौऱ्यावर असायचो, पण कधी तक्रार झाली नाही."

त्यांची एक मुलगी सुप्रिया सुळे या सध्या खासदार असून राजकारणात सक्रीय आहेत.

"मुलगी सुप्रिया राजकारणात आली, पण ती तिच्या मनाने. मी तिला कधी सांगितलं नाही की तूच या क्षेत्रात यावंस. पण जेव्हा तिने ठरवलं, तेव्हा मी तिच्या निर्णयाचं स्वागत केलं."

शरद पवार यांच्या "लोक माझे सांगाती" या आत्मचरित्रात त्यांनी अनेक संकटनाट्यांचा सामना कसा केला, हे प्रामाणिकपणे मांडले आहे. त्यांच्या राजकीय कारकिर्दीत व व्यक्तिगत आयुष्यातील संकटांचा त्यांनी अत्यंत संयम, मुत्सद्देगिरी व दूरदृष्टीने सामना केला आहे. यामधून आपल्याला काही महत्त्वाचे बोध घेता येतात.

महाराष्ट्रात दुष्काळाची परिस्थिती ओढवली असताना शेतकऱ्यांच्या पाठीशी उभं राहण्याची जबाबदारी त्यांनी घेतली.जलसंधारण, सिंचन योजना आणि सहकार चळवळीचा उपयोग करून शेतकऱ्यांना आधार दिला. काँग्रेसमध्ये असताना नेतृत्वाशी मतभेद झाले. अखेर राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाची स्थापना करावी लागली. मतभेद असूनही व्यक्तिगत द्वेष न करता वैचारिक स्थैर्य ठेवले. त्यांना कर्करोग झाल्याचे समजल्यावरही त्यांनी काम थांबवले नाही. उपचार घेत असतानाही देश-राज्याच्या कामात सक्रीय राहिले.

 शरीराला त्रास असला तरी मनोबल ठाम असेल तर कोणतेही संकट लीलया पार करता येते.विविध राजकीय प्रसंगात त्यांच्यावर आरोप झाले, बदनामी झाली. त्यांनी संयम राखत वेळ येताच सत्य उघड केले.सत्य आणि संयम यांची साथ असेल तर अफवा आणि आरोप क्षणिक ठरतात.

"लोक माझे सांगाती" हे शरद पवार यांचे आत्मचरित्र असून त्यामधून आपण अनेक महत्त्वाचे बोध घेऊ शकतो. हे पुस्तक केवळ त्यांच्या राजकीय वाटचालीचे चित्रण नसून, त्यामागील विचार, संघर्ष, वाचन, आणि समाजासाठी असलेली बांधिलकी दाखवते.

सतत शिकण्याची वृत्ती – शरद पवार यांनी विविध क्षेत्रात काम करत असताना वेगवेगळ्या लोकांकडून, अनुभवातून शिकण्याची वृत्ती ठेवली आहे.

राजकारणात संयम आणि दूरदृष्टी – अनेकदा विरोधकांशी मतभेद असतानाही त्यांनी संयम पाळला. राजकारणात दीर्घकालीन दृष्टिकोन कसा महत्त्वाचा असतो हे ते दाखवतात.

संघर्षातून घडलेली व्यक्तिमत्व – ग्रामीण पार्श्वभूमीतून येऊन त्यांनी राष्ट्रीय स्तरावर स्थान मिळवले, ज्यातून ‘संघर्ष हाच यशाचा मार्ग’ हे अधोरेखित होते.

प्रामाणिक कामगिरी – प्रशासन, शेती, उद्योग, शिक्षण, आरोग्य अशा अनेक क्षेत्रांमध्ये त्यांनी योगदान दिले. सर्व क्षेत्रात त्यांनी जबाबदारीने काम केले.

सामूहिक विचारसरणी – त्यांनी अनेकदा ‘मी’पेक्षा ‘आपण’ हाच दृष्टिकोन स्वीकारला, जो नेतृत्वासाठी महत्त्वाचा आहे.

ह्या पुस्तकातून तरुण पिढीने नेतृत्वगुण, जबाबदारीची जाणीव, आणि सार्वजनिक जीवनात सचोटीचा आग्रह याबाबत प्रेरणा घ्यावी.फक्त तरुण पिढीनेच नाही तर प्रत्येक माणसाने येतील बोध घ्यायला हवा .राजकीय दृष्टिकोनातून या पुस्तकाकडे न पाहता एक माणूस म्हणून शरद पवार कसे घडले याचा विचार करून या पुस्तकाचा अभ्यास करायला हवा . तेव्हा नक्की वाचा हे पुस्तक .पुस्तकाविषयी आणखी मी काय सांगणार .तुम्ही पुस्तक हातात घेतल्यानंतर हे पुस्तकच तुमच्याशी छान बोलायला लागेल .

शरद पवार यांच्या कार्यास माझे कोटी कोटी सलाम .धन्यवाद .

☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾

          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा