१५७ कासवे आणि मगरींचे जग

 वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १५७

पुस्तकाचे नाव - कासवे व मगरींचे जग

लेखकाचे नाव - इंद्रनील दास व झई व रॉम व्हिटेकर

प्रकाशन व आवृत्ती- नॅशनल बुक ट्रस्ट नवीदिल्ली

पृष्ठे संख्या– १००

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ ४०

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१ ५ ७ |पुस्तक परिचय

कासवे आणि मगरींचे जग हे पुस्तक निसर्गातील दोन प्राचीन, गूढ आणि अत्यंत रोचक जीवसमूहांचे रहस्य उलगडणारे ज्ञानकोशात्मक पुस्तक आहे. जलचर- उभयचर या दोन्ही जगांमध्ये स्वतःचे अनोखे अस्तित्व टिकवून ठेवणाऱ्या कासव आणि मगरी यांचा जीवनप्रवास, त्यांची शारीरिक बनावट, जगण्याची कला, पर्यावरणातील भूमिका आणि त्यांच्यावर मंडरलेले संकट यांचा सखोल मागोवा या पुस्तकात घेण्यात आला आहे.

१) लाखो वर्षांचा प्रवास – उत्पत्ती आणि उत्क्रांती

कासवे आणि मगरी या दोन्ही प्रजाती पृथ्वीवर सर्वात प्राचीन काळापासून अस्तित्वात आहेत.

कासव ही प्राणीप्रजाती सुमारे २० कोटी वर्षांपासून पृथ्वीवर आहे. डायनासोर युगापासून ते आजपर्यंत कासवांच्या शरीररचनेत फारसे बदल झालेले नाहीत.

मगरींची उत्क्रांतीही प्राचीन आहे. त्यांचे पूर्वज डायनासोरसारखेच दिसणारे आणि तितकेच बलवान होते.

या उत्क्रांती प्रवासाचा वैज्ञानिक दृष्टीने सुंदर उलगडा पुस्तकात केला आहे.

२) शरीररचना – निसर्गाची अनोखी देणगी

या प्राण्यांची शरीरबांधणी त्यांच्या जगण्याच्या पद्धतीशी पूर्णपणे जुळलेली आहे.

कासवाचे कवच : त्याचे संरक्षण कवच हे जगातील अतिशय विलक्षण जैविक रचना आहे. शत्रूंपासून बचाव, वातावरणातील बदल, हालचालया सर्वांसाठी कवच महत्त्वाचे ठरते.

मगरीचे जबडे : मजबूत स्नायूंनी युक्त, अतिशय वेगाने बंद होणारे जबडे ही तिच्या शिकारीतील सर्वात मोठी ताकद आहे.

डोळे, नखं, पाय, त्वचेतील कठीण खवले या सर्वांचे वैज्ञानिक विश्लेषण पुस्तकात सविस्तर दिलेले आहे.

३) अधिवास आणि जीवनशैली

कासवे आणि मगरी दोन्ही जलाशयांवर अवलंबून असले तरी त्यांची जीवनशैली भिन्न आहे.

कासवे समुद्र, नदी, तळी तसेच जमिनीवर अंडी घालण्यासाठी किनाऱ्यांवर दिसतात. त्यांचा प्रवास हजारो किलोमीटरपर्यंत होत असतो.

मगरी नदीकाठ, दलदली, सरोवरे या ठिकाणी राहतात. त्या अर्ध-जलचर असून पाण्यात आणि जमिनीवर दोन्ही ठिकाणी तितक्याच सहजतेने राहू शकतात.

प्रत्येक अधिवासातील बदल, उपलब्ध अन्न, शिकारी व संरक्षणाच्या पद्धती पुस्तकात जिवंत दृश्यांसह मांडल्या आहेत.

४) आहार व शिकारपद्धती

कासवांचे आहारप्रकार (शाकाहारी, मांसाहारी, सर्वभक्षी) यांच्या आधारे त्यांचे उपजीवन कसे बदलते हे स्पष्ट केले आहे.

मगरींची शिकारपद्धती—धीर, वेग, अचानक हल्ला, पाण्यात ओढणे या सर्वांचा रोमांचक अभ्यास पुस्तकात आढळतो.

५) प्रजनन, पिलांचे संगोपन आणि चक्र

कासवांचे अंडी घालणे, समुद्रकिनाऱ्यावरून नवजात पिल्लांचा समुद्राकडे धावण्याचा संघर्ष, मादी मगरींचा मातृत्वभाव, घरटे बांधण्याची पद्धत, तापमानानुसार पिल्लांचे लिंग ठरणे—हे भाग अतिशय रोचक आहेत.

६) पर्यावरणीय भूमिका

ही दोन्ही प्रजाती पर्यावरणातील तितक्याच महत्त्वाच्या कड्या आहेत.

कासव समुद्री परिसंस्थेतील संतुलन राखण्यासाठी उपयुक्त आहेत.

मगरी ओलित प्रदेशांचे ‘की-स्टोन स्पिशीज’ म्हणून ओळखल्या जातात.

हे वैज्ञानिक विवेचन पुस्तकाला अधिक समृद्ध करते.

७) संवर्धनाची गरज – निसर्गाची हाक

आज मानवाच्या अतिक्रमणामुळे आणि प्रदूषणामुळे दोन्ही प्रजाती धोक्यात आल्या आहेत.

समुद्रातील प्लास्टिकमुळे कासवांचे प्रचंड नुकसान होते.

मानवांकडून होणारी शिकार आणि अधिवास नष्ट होणे यामुळे मगरींचे अस्तित्व धोक्यात आले आहे.

पुस्तकात संवर्धनासाठी विविध उपक्रम, कायदे, स्वयंसेवी संस्थांचे प्रयत्न यांचेही वर्णन आहे.

८) रोचक तथ्ये आणि निरीक्षणे

मुलांना आणि विज्ञानप्रेमींना आकर्षित करणारी अनेक मनोरंजक माहिती या पुस्तकात आहे .

कासवे दीर्घायुष्याची रहस्ये

मगरींचा रात्री उत्कृष्ट दृष्टी

पाण्याखाली दीर्घकाळ श्वास रोखण्याची क्षमता

स्थलांतरातील साहस

या गोष्टी पुस्तकाला अधिक मजेदार बनवतात.

हे पुस्तक माहितीपूर्ण, चित्रांनी सजलेले आणि आकर्षक आहे. विज्ञान, पर्यावरण आणि निसर्गजीवन शिकवण्यासाठी हे पुस्तक विद्यार्थ्यांसाठी तसेच शिक्षकांसाठी उत्कृष्ट आहे. निसर्गातील जैवविविधता समजून घेण्यासाठी आणि संवर्धनाची जाणीव निर्माण करण्यासाठी हे पुस्तक नक्कीच प्रेरणादायी ठरते.

धन्यवाद .

☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा