पुस्तक क्र १२३पुरुषोत्तम शिवराम रेगे

 वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १२३

पुस्तकाचे नाव - पुरुषोत्तम शिवराम रेगे

लेखकाचे नाव - सुलभा हेर्लेकर

प्रकाशन व आवृत्ती- साहित्य अकादमी

पृष्ठे संख्या– ९७

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ ४०

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१२३||पुस्तक परिचय

पुरुषोत्तम शिवराम रेगे

सुलभा हेर्लेकर

पुरुषोत्तम शिवराम रेगे (सामान्यतः पु. शि. रेगे किंवा पुरु. शिव. रेगे म्हणून ओळखले गेले) हे एक अद्वितीय प्रतिभाशाली मराठी साहित्यिक होते.

हे एक प्रतिष्ठित मराठी कवी, कादंबरीकार, नाटककार, समीक्षक व संपादक होते. त्यांचा जन्म २ ऑगस्ट १९१० रोजी रत्नागिरी जिल्ह्यातील मिठबाब (मिठबाव) या गावात झाला आणि देहांत १७ फेब्रुवारी १९७८ रोजी मुंबईत झाला.

सुलभा हेर्लेकर यांनी अत्यंत अभ्यासपूर्ण, समतोल आणि सूक्ष्म दृष्टिकोनातून पु.शि. रेगे यांच्या संपूर्ण साहित्यिक प्रवासाचा अभ्यास केला आहे. पुस्तकात रेगे यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा विकास, साहित्यिक प्रवाहातील स्थान, आणि त्यांच्या विविध साहित्यप्रकारांतील योगदानाचे मूल्यमापन करण्यात आले आहे.

पु. शि. रेगे यांचे बालपण, शिक्षण, कोकणातील पार्श्वभूमी, संस्कारी वातावरण, आणि त्यांची अध्यापनातील कारकीर्द यांचे विवेचन केले आहे. त्यांची तत्त्वनिष्ठ जीवनशैली, शिस्तप्रिय वृत्ती आणि आत्मअनुशासन यामुळे ते केवळ साहित्यिकच नव्हे तर एक आदर्श प्राध्यापक म्हणूनही उभे राहतात. त्यांच्या वैयक्तिक आयुष्याचा आणि साहित्याच्या प्रवासाचा प्रारंभ सुरुवातील दिलेला स्पष्ट होतो .

या पुस्तकात एकूण पाच प्रकरणात रेगे यांचा विस्तृत परिचय दिलेला आहे .

रेगे यांची काव्यसंपदा मोठी आहे. त्यांचा पहिला काव्यसंग्रह साधना आणि इतर कविता ( १९३१) मध्ये प्रसिद्ध झाला. नंतरचे फुलोरा ( १९३७), हिमसेक ( १९४५), दोला ( १९५०- १९५७), गंधरेखा ( १९५४- ७४) पुष्कळा ( १९६०), दुसरा पक्षी ( १९६६), स्वानंदबोध ( १९७६), प्रियाळ ( १९७८), सुहृदगाथा ( १९७५) आणि त्यांच्या मृत्यूनंतर १९८४ मध्ये अनीह हा संग्रह प्रसिद्ध झाला.

रेग्यांची पहिली मराठी कविता साधना अणि फुलोरा या संग्रहातून आली. ही सुरुवातीची कविता एका व्यक्तिभोवती घुटमळत होती. या कवितेला जशी संस्कृत वाचनाची जोड होती तशीच इंग्रजी कवितेची जवळीकही लाभलेली होती. रेग्यांच्या मते तरुणपणी ज्या चाफेकळीची ते मुक्याने साधना करीत होते तिच्यासाठी भ्रमरापेक्षा काहीतरी वेगळे तिला साजेसे होण्यासाठी या कवितेतून धडपड करीत होते. ही कविता शब्दांचा ध्यास असलेली, शृंगारिक व काव्यमय होती.

पु. शि. रेगे यांनी कवितेव्यतिरिक्त कथा, कादंबऱ्या, नाटके, स्तोत्रे, समीक्षा या अंगाने विपुल लिखाण केले आहे. साहित्याकडे बघण्याची त्यांची स्वतःची अशी खास जीवनदृष्टी होती. त्यामुळे त्यांच्या इतरही लिखाणात अनुभवाची उत्कटता आढळते. प्रतिमा व भाषाविषयक प्रयोग आढळतात. रेग्यांच्या जाणिवेला ज्यावेळी बाह्यविश्वाचे संदर्भ मिळाले तेव्हा तिने कथारूप घेतले. साहित्य प्रकारातून रेग्यांनी जीवनातील वास्तवाचे तरीही वास्तवापलीकडचे वाटणारे, मनोज्ञ रूप पकडलेले आहे.

पु. शि. रेगे यांनी मराठी साहित्यसमीक्षणात स्वतंत्र स्थान निर्माण केले. या विभागात त्यांच्या समीक्षणलेखनाची वैशिष्ट्ये, शैली, आणि सौंदर्यशास्त्रीय दृष्टीकोन स्पष्ट केला आहे. त्यांनी साहित्याची केवळ कथा-कवितांपुरती मर्यादा न ठेवता त्यामागील तात्त्विक विचारसरणीकडेही लक्ष वेधले. त्यांच्या समीक्षणात भावना आणि बुद्धी यांचा समतोल जाणवतो.

रेगे यांची तत्त्वदृष्टी, उपनिषदांवरील आस्था, वेदांतविचार, आणि सौंदर्यशास्त्रीय भूमिकेचे विश्लेषण आहे. साहित्य हे फक्त करमणुकीचे साधन नसून जीवनाचे सार उलगडणारे माध्यम आहे, ही त्यांची ठाम धारणा होती. त्यांनी सौंदर्य आणि आत्म्याच्या नात्याचा सखोल विचार करून जीवनदृष्टीची नवी मांडणी केली .

अंतिम भागात हेर्लेकर मॅडम यांनी रेगे यांच्या एकूण साहित्यिक योगदानाचा समग्र आढावा घेतला आहे. त्यांच्या साहित्याची वैशिष्ट्ये, मराठी साहित्यातील त्यांचे स्थान, आणि त्यांच्या विचारांचा आजच्या काळातील उपयोग यावर चिंतन केले आहे. लेखिकेच्या मते, रेगे हे आधुनिक मराठी साहित्यातील एक तेजस्वी विचारवंत आणि कवी होते.

थोडक्यात, हे पुस्तक केवळ चरित्र नाही, तर एक साहित्यिक अभ्यासाचा आरसा आहे. सुलभा हेर्लेकर यांनी वस्तुनिष्ठ, संशोधनपूर्ण आणि समजूतदार शैलीत रेगे यांचे बहुआयामी व्यक्तिमत्त्व आणि साहित्यविश्व उलगडून दाखवले आहे.

धन्यवाद .

☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾

          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा