पुस्तक क्र १२१ विठ्ठल रामजी शिंदे

 

वाचनसाखळी समूह महाराष्ट्र राज्य

पुस्तक परिचयकर्ता- सौ अंजली शशिकांत गोडसे शिर्के मर्ढे सातारा

पुस्तक परिचय क्रमांक- १२१

पुस्तकाचे नाव -भारतीय साहित्याचे निर्माते विठ्ठल रामजी शिंदे

लेखकाचे नाव - गो. मा पवार

प्रकाशन व आवृत्ती- साहित्य अकादमी

पृष्ठे संख्या– ७५

किंमत /स्वागत मूल्य-- ₹ ४०

📖✒️📚📚📚📚📚📚📚📚📚

१२१||पुस्तक परिचय

भारतीय साहित्याचे निर्माते 

विठ्ठल रामजी शिंदे

गो . मा. पवार

गो. मा. पवार यांनी विठ्ठल रामजी शिंदे यांचे बालपण, शिक्षण, ब्राह्मो समाजाशी संबंध, आणि समाजसुधारणेसाठी केलेले कार्य याचे तपशीलवार वर्णन केले आहे.

गो.मा. पवार लिखित "भारतीय साहित्याचे निर्माते: विठ्ठल रामजी शिंदे" हे पुस्तक एक वैचारिक आणि ऐतिहासिक दस्तऐवज आहे. या पुस्तकात विठ्ठल रामजी शिंदे यांचे समाजसुधारक कार्य, त्यांच्या वैचारिक दृष्टिकोनाची उकल, व त्यांचे भारतीय साहित्य व समाजप्रबोधनातील योगदान विश्लेषणात्मक पद्धतीने मांडले आहे.

शिंदे यांचे धर्म, समाज, जातिव्यवस्था याविषयीचे विचार मांडताना लेखकाने त्यांचे ग्रंथ, व्याख्याने आणि आंदोलनांचा संदर्भ दिला आहे.

त्यांची "माय लाइफ अ‍ॅंड मिशन" ही आत्मकथा विश्लेषित केली आहे.

विठ्ठल रामजी शिंदे यांनी लिहिलेल्या ग्रंथांमध्ये असलेला सामाजिक आशय, विचारप्रवृत्त भाषाशैली यांचे रसग्रहण.

त्यांच्या लेखनातून उभ्या राहिलेल्या विचारधारेचा सखोल अभ्यास.

तत्कालीन भारतातील समाजव्यवस्था, अस्पृश्यतेचे वास्तव, व सामाजिक संघर्ष यावर शिंदे यांनी दिलेल्या प्रतिसादांचे अभ्यासपूर्ण विवेचन.

महात्मा फुले, महात्मा गांधी, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या विचारसरणीच्या तुलनेत शिंदे यांची वैचारिक भूमिका अधोरेखित केली आहे.

विठ्ठल रामजी शिंदे (जन्म: 23 एप्रिल 1873 – मृत्यू: 2 जानेवारी 1944) हे भारतातील एक थोर समाजसुधारक, अस्पृश्यता निवारणाचे प्रणेते, ब्राह्मो समाजाचे कार्यकर्ते, आणि सामाजिक न्यायाचे झुंजार सेनानी होते. त्यांनी ब्रिटिश काळात अस्पृश्य म्हणून वागवले जाणाऱ्या समाजघटकांसाठी व्यापक कार्य केले.

1906 साली त्यांनी अस्पृश्यता निवारण मंडळ स्थापन केले.

दलितांना शिक्षण, पाणी, देवदर्शन, आणि समाजात सन्मानाने वावरण्याचा अधिकार मिळावा यासाठी कार्य केले.

"सार्वजनिक wells (पाणवठे), रस्ते, मंदिरे हे सर्वांना खुले असावेत" असा आग्रह त्यांनी धरला.

दलित आणि मागासवर्गीय मुलांसाठी अनेक रात्रशाळा व वसतिगृहे सुरू केली.

पुणे, सोलापूर, मुंबई येथे सामाजिक कार्याचा व्यापक विस्तार केला.

ब्राह्मो समाजाच्या माध्यमातून सामाजिक समता, सत्य आणि श्रद्धेवर आधारित धर्मभावना रुजवण्याचा प्रयत्न.

अंधश्रद्धा, जातिव्यवस्था, कर्मकांड याविरुद्ध प्रचार.

विठ्ठल रामजी शिंदे हे एक आदर्श समाजसुधारक, विचारवंत आणि साहित्यिक होते. त्यांनी समता, बंधुता आणि मानवता या मूल्यांसाठी आपले जीवन समर्पित केले. त्यांच्या कार्यामुळे सामाजिक बदलाची पायाभरणी झाली आणि भारतीय समाज अधिक समावेशक होण्याच्या दिशेने पुढे गेला.

या पुस्तकातील उपसंहार मध्ये त्यांच्याविषयी अगदी थोडक्यात पण खूप छान माहिती दिली आहे.

विठ्ठल रामजी शिंदे हे मराठी साहित्यसृष्टीत अपवादात्मक ठरावेत एवढे वैशिष्ट्यपूर्ण लेखक होत असे म्हणता येते. त्याचे कारण असे, की ते कृतिवीर असून लेखक होते. वृत्तीने ते धर्मनिष्ठ पुरुष होते. त्यांनी आपले आयुष्य उदार धर्मप्रचाराच्या कार्यासाठी वाहून घेतले. त्यांच्या धर्मकल्पनेतूनच उद्भूत होणारे अस्पृश्यतानिवारणाचे व अन्य सामाजिक सुधारणेचे कार्य ते प्रत्यक्षात सातत्याने करीत राहिले. म्हणून ते मूलतः कृतिवीर होते. महाराष्ट्रीय लोक त्यांना कर्मवीर, महर्षी या नावांनी संबोधून त्यांचा यथार्थपणाने गौरवही करीत होते. अशा कर्मवीराने केलेली ही साहित्यनिर्मिती हा एक प्रकारे त्यांच्या कार्याचा भाग आहे, अथवा त्यांच्या कार्याचे ते फलित आहे असेही म्हणता येईल. त्यांची वैचारिक भूमिका अथवा जीवनदृष्टी, त्यांनी केलेले कार्य आणि त्यांची साहित्यनिर्मिती यामध्ये कमालीची एकरूपता आहे, सुसंवाद आहे. म्हणूनच अशा प्रकारच्या धर्मनिष्ठ कर्मवीराने केलेली साहित्यनिर्मिती ही मराठी साहित्यसृष्टीतील अपवादात्मक घटना म्हणावी लागेल. स्वाभाविकपणेच त्यांच्या कार्यातून त्यांच्या वृत्तीचे जे विशेष प्रकट होतात, तेच त्यांच्या साहित्यनिर्मितीतून प्रकट होतात असे आपणांस दिसून येते.

हे पुस्तक केवळ चरित्र नाही, तर एका युगद्रष्ट्या विचारवंताचे कार्य आणि विचार यांचा दस्तऐवज आहे.

शालेय, महाविद्यालयीन व संशोधन पातळीवर हे पुस्तक अभ्यासकांना उपयोगी ठरते.

अस्पृश्यता निवारण आणि भारतीय सामाजिक सुधारणांच्या इतिहासात रस असणाऱ्यांसाठी हे पुस्तक अत्यंत मौल्यवान आहे.

विठ्ठल रामजी शिंदे हे एक कर्मयोगी आणि सामाजिक उदारतावादी होते, ज्यांनी अस्पृश्यता निवारण, शिक्षण प्रसार, मानवता-सम्मान या मूलभूत तत्त्वांसाठी आपले संपूर्ण आयुष्य समर्पित केले. त्यांची वैचारिक धरोहर आजही मानवतावादी चळवळींना प्रेरणा देते .

त्यांच्या कार्याचा आढावा घेण्यासाठी नक्कीच हे पुस्तक आपल्याला उपयोगी पडते पुस्तक वाचल्याने अशा महान व्यक्तींच्या कार्याचा आपल्या व्यक्तिमत्त्वावर नकळतपणे परिणाम होतो चांगले विचार आपल्या डोक्यात येतात त्यासाठी चांगलीच पुस्तके वाचली पाहिजेत तेव्हा नक्की वाचा हे पुस्तक . धन्यवाद .

 

☘️🍂☘️🍂☘️🍂☘️🍂🌾🎋🌾

          

सौ . अंजली शशिकांत गोडसे (शिर्के )

मु.पो मर्ढे ता . जि सातारा